Κοίτα να δεις πως έχει το πράγμα: εσύ, σα και μένα ακριβώς, θες να πας στα τρίσβαθα. Να φτάσεις εκεί που μπορείς και εκεί που δε μπορείς. Να κάνεις τη τρέλα σου, να τσιτώσεις τα πνευμόνια σου. Να νιώσεις τη γλύκα του αζώτου στον οργανισμό σου. Μαζί σου μάγκα, ομοιοπαθής και εγώ σε νιώθω α π ο λ υ τ α. Depth junkie like you! Γουστάρω περισσότερες από 3, 4 … ατμόσφαιρες. Και αυτή τη φορά δε θα σε ταξιδέψω με μια ιστορία μου. Θα μοιραστώ μαζί σου γνώση για το πώς να πας στο γκρίζο των χρωμάτων και να γυρίσεις πίσω. Γιατί αν δε γυρίσεις, μαλακία, δε θα μπορέσεις να ξαναπάς! Και αυτό είναι χάλια φίλε. Χάλια για όλους. Για σένα που δε θα ξαναπάς. Χάλια που θα έχεις πνιγεί στα ρηχά τελικά, χωρίς ποτέ να μάθεις τις πραγματικές δυνατότητές σου. Χάλια για όλους όσους σε αγαπάνε και θα τους λείψεις. Χάλια από όπου και αν το δεις.

Τα καλά νέα: μπορείς να πας πιο βαθιά από όσο μπορείς να διανοηθείς. Πίστεψε το! Έχω γνωρίσει ανθρώπους που μέσα σε ένα χρόνο έκαναν βουτιές περί τα 40 μέτρα (ενώ τσαλαβουτούσαν στα 12-15 πρωτύτερα). Μιλάω για αθλητική ελεύθερη καθαρά, όχι για ψάρεμα (έγραψα πουθενά ότι όλοι φορούσαν πέδιλα?). Και δεν ήταν ούτε ο batman, ούτε η superwoman ούτε καν ασφυξιολάγνοι! (Δε ξέρουν τι χάνουν…). Είναι κοινοί θνητοί σαν όλους μας. Μόνη διαφορά: είχαν πείσμα και άφθαστη αγάπη για αυτό που έκαναν. Και κάτι ακόμα: ακολούθησαν το σωστό δρόμο (σωστό σχολείο Ε/Κ? σύλλογοι Ε/Κ ή Υ/Ψ? παρέα).
Τα κακά-ακόμη καλύτερα-νέα: δεν υπάρχει μαγική συνταγή για να πας βαθιά. Δεν υπάρχει fast food εδώ. Μόνο επιμονή, υπομονή, συνεχής προπόνηση (είτε σε θάλασσα, είτε σε πισίνα), συνεχής αναζήτηση των ορίων. Όρια που είναι απόλυτα προσωπικά για κάθε άνθρωπο. Απόλυτα εξιδανικευμένα. Όρια που μεταβάλλονται συνεχώς (ακόμα και από στιγμή σε στιγμή), άρα πρέπει να μάθεις τον εαυτό σου καλά, να τον ακούς. Αυτή τη προπόνηση, αυτή την αναζήτηση των ορίων, δε θα σου τη γράψω εγώ. Αυτό που θα σου πω και μπορώ να σου δείξω, είναι πώς να λειτουργείς στην ομάδα. Πως να κάνεις ασφάλεια. Πώς να γυρίζετε πίσω. Όταν μιλάμε για βαθιές βουτιές, μιλάμε για ομάδα. Ναι, καλά άκουσες, ομάδα. Δύο δεν είναι πάντα αρκετοί.
Από όλες τις πιθανές μορφές βαθιάς ελεύθερης κατάδυσης θα εξειδικεύσω στις εξής δραστηριότητες: α) Υποβρύχιο ψάρεμα, β) Αθλητική προπόνηση ελεύθερης κατάδυσης, γ) Νυχτερινή ελεύθερη κατάδυση.  

Βασικές αρχές.  Αυτές εφαρμόζουν σε όλες τις παραπάνω δραστηριότητες. Είσαι μαζί μου?

1)    Αρχή ελαχίστου ρίσκου: Δεν υπάρχει 100% ασφάλεια σε καμία βουτιά. Σου άρεσε ή όχι, αυτή είναι η αλήθεια. Γυμνή μπροστά σου. Αν βουτάς βαθιά μπορεί να συνωμοτήσει το σύμπαν, και εσύ να μη γυρίσεις στην επιφάνεια. Έλα γίνεται καλύτερο: Η ολική πιθανότητα να πάει κάτι στραβά, προκύπτει από το γινόμενο των πιθανοτήτων των επιμέρους κινδύνων

Π.χ. Αν  =0.1=10% η πιθανότητα ένας δύτης να οδηγηθεί σε υποξία (πύρκαυλος, εντελώς όμως…),  =0.1=10% η πιθανότητα να τον χάσει το ζευγάρι του στην επιφάνεια (ότι πλησιέστερο σε τυφλό-υπνωτισμένο με τέτοια ποσοστά…) και δεχτούμε ότι αυτοί είναι οι μόνοι κίνδυνοι που ελλοχεύουν, τότε η συνολική πιθανότητα να έχουμε μοιραίο γεγονός από το ζεύγος «πύρκαυλος-υπνωτισμένος» (θα πάθει υποξία και δεν θα τον δει-βρεί το ζευγάρι του) είναι  =1%. Μικρό φαίνεται σα νούμερο, αλλά δεν είναι καθόλου! Σημαίνει ότι κάθε 100 βουτιές περίπου έχουμε ένα θάνατο!!! Σκέψου διπλά λοιπόν, πως θα φτιάξεις τις πιθανότητες σου σε πολύ μικρά ποσοστά, ανάλογα με τη δραστηριότητα την οποία κάνεις. Είπαμε: δεν υπάρχει απόλυτη ασφάλεια σε καμία βουτιά, όμως μπορούμε να ελαχιστοποιήσουμε τις πιθανότητες (Αρχή Ελαχίστου Ρίσκου).
Θέλω να είμαι απόλυτα ξεκάθαρος μαζί σου: όλα όσα θα σου περιγράψω δεν σε οδηγούν σε απόλυτη ασφάλεια, όπως ακριβώς δεν έχει απόλυτη ασφάλεια ένας skydiver. Θα σου μειώσουν όμως πάρα πολύ τις πιθανότητες να έχεις μοιραίο περιστατικό. Αν δε σου φτάνει, τότε απλά μην το κάνεις. Δεν είναι όλες οι δραστηριότητες για όλους τους ανθρώπους. Ο κάθε ένας μας με το γούστο και τη τρέλα του. Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι η βαθιά Ε/Κ είναι ότι πιο επικίνδυνο μπορείς να κάνεις. Διάβολε, είναι σίγουρα πιο ακίνδυνη από το b.a.s.e. jump. Σαφέστατα πιο επικίνδυνη από το Cricket…  

2)    Nash equilibrium: Μια ομάδα ατόμων είναι σε ισορροπία (το σύστημα ευημερεί) αν το κάθε άτομο λαμβάνει την καλύτερη δυνατή απόφαση που μπορεί για τον εαυτό του και για το καλό της ομάδας (περισσότερα). Σκέψου το καλά αυτό: ζεις και λειτουργείς μέσα στην ομάδα. Πάντα οι αποφάσεις σου, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το κοινό καλό της ομάδας. Κάθε σου απόφαση θα πρέπει να λαμβάνει υπ όψιν το κοινό καλό της ομάδας. Ως κοινό καλό ορίζω τη μέγιστη απόδοση στη προσπάθεια, με δεδομένη την επιβίωση των ατόμων. Οπότε η 3η βασική αρχή που θα παραθέσω τώρα θα είναι πιο εύληπτη.

3)    Η ζωή του ατόμου που κάνει ασφάλεια είναι πιο σημαντική από αυτόν που επιχειρεί υποβρυχίως. Ας το αναλύσω γιατί ακούγεται κάπως. Κάνεις ασφάλεια, προσέχεις τον καταδυόμενο όσο πιο καλά μπορείς. Στη ζωή σου βασίζεται η επιβίωση δύο ατόμων. Η δική σου επιβίωση και του ατόμου που επιχειρεί υποβρυχίως. Άρα η δική σου ζωή είναι πιο σημαντική. Μπορεί να σώσει 2 ζωές. Ποτέ δε θα θέτεις τη ζωή σου σε μεγαλύτερο κίνδυνο από τη ζωή αυτού που πρέπει να σώσεις, δεδομένου ότι έχεις περιθώρια εναλλακτικών επιλογών. Αν κάτι πάει στραβά σε εσένα, χαθήκατε και οι δύο = απέτυχες στην ασφάλεια, απέτυχε η ομάδα. Παράδειγμα: Έχει καταδυθεί το ζευγάρι σου και είσαι στα μεσόνερα και τον κοιτάς. Τραβάει τη βουτιά λίγο και εσύ νιώθεις ότι πρέπει να αναδυθείς για να είσαι «ασφαλής» (ελάχιστο ρίσκο). Τι κάνεις? Το λάθος: κάθεσαι και τον περιμένεις, ακόμα και αν νιώθεις σκασμένος, γιατί είναι πιο σημαντικό να έχεις οπτική επαφή. Το σωστό: έρχεσαι κάθετα από πάνω του αναδυόμενος, βγαίνεις χαλαρός στην επιφάνεια (ελάχιστο ρίσκο) παίρνεις τις ανάσες σου και περιμένεις να τον δεις να αναδύεται. Στη πρώτη περίπτωση (τραβηγμένη δική σου βουτιά) θα είχες ρισκάρει τη ζωή και των δύο σας. Στη 2η περίπτωση έχεις μεγάλες πιθανότητες να τον σώσεις. Καταρχάς στατιστικά τα περισσότερα περιστατικά υποξίας συμβαίνουν κοντά στην επιφάνεια, οπότε θα τον δεις. Κατά δεύτερον, μπορείς πάντα (μιας και έχεις πάρει ανάσες) να βουτήξεις για να τον αναζητήσεις ή και να τον ανασύρεις αν χρειαστεί, κάτι αδύνατο στη περίπτωση που ήσουν στα μεσόνερα και ένιωθες ήδη ανάγκη για ανάσα. Κατά τρίτον, όντας κάθετα από πάνω του ξέρεις που βρίσκεται περίπου.

Shit happens: μπορεί κάποια στιγμή στη ζωή σου η μοναδική ελπίδα σωτηρίας του ζευγαριού σου να είναι η δική σου παρέμβαση με άμεσο κίνδυνο της δικής σου ζωής. Τα μαθηματικά λένε να ακολουθήσεις την επιλογή η οποία θα σου δώσει το ελάχιστο ρίσκο για την ομάδα (είναι χειρότερο να μην επιβιώσει κανείς από το να επιβιώσει κάποιος από τους δύο). Πήδα τα μαθηματικά: η ανθρώπινη ζωή έχει αξία όταν διέπεται από έντονα συναισθήματα, ηθικές αρχές, ομορφιά. Προσπάθησε να σώσεις το φίλο σου. Και ας πεθάνεις. Και ας πεθάνετε και οι δύο. Είσαι μαζί μου εδώ? Ωραία, πάμε παρακάτω.
Βαθύ ψάρεμα (στη Μεσόγειο…): χρειάζεσαι ομάδα ίδιων επιδόσεων (αυτονόητο για σένα που έχεις κάνει σχολείο, αλλά δεν κάνει κακό να επαναλαμβανόμαστε). Δε γίνεται να το κάνεις μόνος σου. Ναι καλά άκουσες, ομάδα. Όχι μόνο έναν. Κάποιες φορές όχι μόνο δύο. Η ομάδα θα βοηθήσει όλους σας να πετύχετε μεγαλύτερη ασφάλεια στο ψάρεμα σας. Αυτό έχει ως συνέπεια μεγαλύτερη χαλάρωση για το κάθε καταδυόμενο, στην ώρα της βουτιάς. Άρα βελτιστοποίηση επιδόσεων. Πιο απλά: με σωστή ομάδα μπορείς να καταδυθείς όσο βαθιά ποθείς, ήσυχος, ήρεμος, αρκεί να ξέρεις πάντα ότι πρέπει να γυρίσεις πίσω.

Μερικά πράγματα που θέλω να έχεις οπωσδήποτε στο μυαλό σου για το υποβρύχιο ψάρεμα:

1.    Πρέπει πάντα να γνωρίζεις που βρίσκεται ο καταδυόμενος. Αυτό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το ότι πρέπει να τον βλέπεις. Όσο τα μέτρα αυξάνονται η οπτική επαφή γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διατηρηθεί. Πρωταρχικό στοιχείο για την ασφάλεια είναι η γνώση της θέσης, έστω προσεγγιστικά. Αυτό σημαίνει ότι ανά πάσα στιγμή μπορείς να καταδυθείς και να βρεις ακριβώς που βρίσκεται το ζευγάρι σου, αν χρειαστεί μπορείς και να τον ανασύρεις στην ίδια βουτιά. Έτσι με βάση τις ικανότητες της ομάδας σου φτιάξε μόνος σου το  «προσεγγιστικά». Πρακτικά δεν πρέπει να βρίσκεται σε περιοχή του βυθού διαμέτρου μεγαλύτερης από 4 μέτρα. Έμφαση πρέπει να δοθεί εδώ στην ευθύνη που έχει ο καταδυόμενος (αυτός που επιχειρεί υποβρυχίως δηλαδή) ώστε να μην αλλάξει σημαντικά τη τοποθεσία του κατά τη διάρκεια της βουτιάς του. Η γνώση της θέσης είναι επιτυχία τόσο αυτού/αυτών που κάνει/κάνουν ασφάλεια, όσο και αυτού που ψαρεύει στο βυθό! Δε χρειάζεται να πάμε μακριά για να πιάσουμε τα ψάρια. Αν είναι τόσο μακριά ώστε απαιτείται μεγάλο σύρσιμο στο βυθό, τότε έχουμε πολύ καλές πιθανότητες να πάρουμε το ψάρι στην επόμενη βουτιά (δε θα τρομάξει από την ανάδυση μας). Δε ξεχνάμε: κοινό καλό για την ομάδα, όχι για το κάθε άτομο χωριστά.
2.    Πρέπει πάντα να ξέρεις τις συνήθεις επιδόσεις του καταδυόμενου. Σε πιο βαθιά ψαρέματα, θα χρειαστεί να βουτήξεις στα μεσόνερα αν η βουτιά είναι «τραβηγμένη», δηλαδή αν αντιληφθείς ότι ο φίλος σου είναι εντός ορίων, αλλά κάνει μια μάλλον μεγάλη προσπάθεια. Για αυτό χρειάζεσαι ρολόι στο χέρι και γνώση του συνήθους χρόνου βουτιάς του καταδυόμενου. Αν δε ξέρεις, πριν βουτήξει, ρώτα τον!
3.    Μην επιτρέψεις να ξεκινήσει βουτιά το ζευγάρι σου αν δε νιώθεις απόλυτα καλά. Φορές μας πιάνει το φιλότιμο, και θέλουμε να δώσουμε ok στο φίλο μας να βουτήξει, έστω και αν δε νιώθουμε ακόμα απόλυτα χαλαροί. Μέγιστο σφάλμα: το καλύτερο για την ομάδα είναι το κοινό καλό (Nash equilibrium). Ο φίλος σου δεν θέλει να βουτήξει αν εσύ δε μπορείς να του κάνεις σωστή ασφάλεια. Ρώτα τον αν δε με πιστεύεις. Κάτι ακόμα: φορές θα χρειαστεί να μείνεις στην επιφάνεια για να αποκαταστήσεις όχι μόνο τα επίπεδα Ο2, CO2 στον οργανισμό σου, αλλά και του N2 (ανάλογα με το βάθος/χρόνο βουτιάς). Για το τελευταίο λίγα πράγματα ξέρουμε μέχρι σήμερα, αλλά στα σχολεία διδάσκονται κάποιοι χρόνοι αποκατάστασης. Τήρησε τους, ακόμα και αν πρόκειται για βουτιά ασφάλειας!
4.    Μπορεί σήμερα να μην είσαι καλά. Μπορεί μάλιστα να είναι η 2η ή η 3η συνεχόμενη εξόρμηση που δε νιώθεις καλά για βαθιά βουτιά, παρόλο που έχεις τις επιδόσεις. Άρα δε μπορείς να κάνεις ασφάλεια σήμερα. Μη ντραπείς να το πεις! Κάποιος που ασχολείται συστηματικά με το βαθύ ψάρεμα ξέρει πολύ καλά ότι οι επιδόσεις δεν είναι ίδιες από μέρα σε μέρα, από ώρα σε ώρα. Μπορεί να υπάρχουν 1002 παράγοντες που σε επηρέασαν και δε μπορείς να βουτήξεις σήμερα. Μη ζοριστείς, δεν είναι ντροπή. Σε ΟΛΟΥΣ συμβαίνει. Να θυμάσαι πάντα τη θεωρία παιγνίων (Nash equilibrium): μας ενδιαφέρει το κοινό καλό της ομάδας για να έχουμε μέγιστη ασφάλεια. Ο φίλος σου δεν θέλει να βουτήξει αν εσύ δε μπορείς να του κάνεις ασφάλεια, μη το ξεχνάς αυτό!
5.    Βοήθησε στη χαλάρωση. Κράτα το φίλο σου στην επιφάνεια για να χαλαρώσει. Αυτό βοηθά πολύ σε περίπτωση που έχει ρεύμα στο βυθό. Υπάρχουν και όρια όμως: θα πρέπει αφού φύγει, να είσαι ικανός για βουτιά (αυτό σημαίνει ότι  η γλώσσα σου δεν έχει περάσει μέσα από τον αναπνευστήρα εξαιτίας του λαχανιάσματος). Άρα βοηθάμε στη χαλάρωση όχι εις βάρος της δικής μας ικανότητας κατάδυσης. Tip: Στη παρέα μου συνήθως κρατάμε τον καταδυόμενο από τη φτέρνα στην επιφάνεια. Μάλιστα αφού ολοκληρώσει το σπάσιμο της μέσης του δίνουμε και μια ώθηση με το χέρι μας από τη φτέρνα. Αυτό βοηθάει πολύ στα πρώτα μέτρα της κατάδυσης με αποτέλεσμα γρήγορη επαναφορά του καταδυόμενου όταν επιστρέψει στην επιφάνεια. Επιτρέπει ελάχιστα περισσότερες βουτιές. Δεν σε βοηθάει για να πας πιο βαθιά. Για αυτό έχουμε άλλες τεχνικές.
6.    Ανάδυση. Όταν τον δεις να αναδύεται, χωρίς να έχει χτυπήσει ψάρι, φρόντισε να είσαι δίπλα του εκεί που θα αναδυθεί. Έχει πιο αυξημένο ρίσκο από το να καταδυθείς και να τον συνοδεύσεις από τα μεσόνερα, πρακτικά όμως η ολική πιθανότητα για να έχουμε μοιραίο περιστατικό είναι πάρα πολύ μικρή. Στα «+» ότι θες μικρότερο χρόνο για την επόμενη σου βουτιά (είσαι ήδη χαλαρός, περιμένεις να «ετοιμαστεί» ο φίλος σου για να βουτήξεις).
7.    Επιφάνεια. Αυτό είναι κάτι που μαθαίνεται στα σχολεία Ε/Κ, αλλά παραδόξως πολύς κόσμος τείνει να το ξεχνά στο ψάρεμα θεωρώντας το μάλλον υπερβολή, για αυτό το τονίζω εδώ ξανά. Στην επιφάνεια πρέπει να είσαι τόσο κοντά στον καταδυόμενο (μόλις έχει ολοκληρώσει τη προσπάθεια του) ώστε να μπορείς με ένα απλό άπλωμα του χεριού να τον φτάσεις (αν υποθέσουμε ότι τον περίμενες στην επιφάνεια και δεν χρειάστηκε να καταδυθείς για να τον συνοδεύσεις). Δεν θα πρέπει να κολυμπήσεις για να τον πιάσεις! ΠΟΤΕ δε σταματάμε να κοιτάμε το φίλο μας αν δεν πάρει πρώτα τις ανάσες του (hook breath). ΠΑΝΤΑ περιμένουμε να μας δώσει σήμα ok (ναι αυτό που δίνουν στους αγώνες Ε/Κ). Το σήμα ok δεν είναι υπερβολή: καταρχήν είναι ένδειξη σεβασμού να δώσουμε ok στο ζευγάρι μας για να τερματίσουμε την ένταση στη προσοχή του. Κατά δεύτερον δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να δείξουμε/μάθουμε αν κάποιος είναι καλά ή όχι. Μεγάλη διαφορά από το «νιώθω καλά» , όποιος έχει ασχοληθεί με αθλητική ελεύθερη κατάδυση ξέρει πολύ καλά τι εννοώ. Θα μπορούσα να επιχειρηματολογήσω και άλλο για το «ok», αλλά δεν είναι επί του παρόντος. Απλά σε παρακαλώ κάντο.
(στο επόμενο τεύχος: Υ/Ψ με ομάδα δύο και τριών ατόμων)