Αφιερωμένο στο Νίκο το Βάρελη που με έμαθε να βουτάω βαθιά με συναίσθηση και στον πατέρα μου που με έμαθε να εξισώνω-
αλλά μάλλον,  κάποιες φορές, όπως εκείνη τη μέρα,
δείχνω να το ξεχνάω.


Το άρθρο αυτό αποτελεί μία παρέκβαση ανάμεσα στα άρθρα που προηγήθηκαν και σε αυτά που θα ακολουθήσουν όπου ως στόχος τέθηκε η επιμόρφωση των αναγνωστών ως προς τα θέματα της επιστήμης της αλιευτικής οικολογίας. Ως κήρυκας της επιστημονικής αλήθειας γύρω από τα ψάρια κλήθηκα από τα βιώματά μου μέσα στη θάλασσα (και όχι από τα διαβάσματά μου μέσα στο γραφείο) να εξιστορήσω την ακόλουθη παραβολή, σε δύο εκδοχές, για ένα ψάρι που πέθανε από το καμάκι μου (ίσως λίγο αναίτια;) αλλά έμεινε για πάντα ζωντανό στη μνήμη μου για διάφορους λόγους - αν και πιθανότατα το ίδιο θα προτιμούσε να παραμείνει κυριολεκτικά παρά μεταφορικά ζωντανό.

10/7/2003 (Ν.Κέρκυρα)
Άλλη μια μέρα από τις πολλές στη θάλασσα. Οι προηγούμενες μέρες είχαν δυναμώσει τα πόδια και φουσκώσει τα πνευμόνια, έτσι το ψάρεμα στις βαθύτερες ζώνες ερχόταν φυσικά. Ξημέρωσε μια υπέροχη μέρα με ζέστη και μπουνάτσα παγκόσμια. Η απόφαση για βουτιά λήφθηκε με συνοπτικές διαδικασίες και να ‘μαστε λοιπόν, εγώ και ο φίλος μου ο Νίκος, πάνω από τα αγαπημένα μας μεσοπέλαγα κεφάλια που συχνά μας φιλοδωρούσαν με κανένα χοντρόψαρο δικαιώνοντας τις επιλογές και τους κόπους μας. Ωστόσο οι βουτιές διαδέχονταν η μία την άλλη χωρίς να έχουμε κάποιο ιδιαίτερο αποτέλεσμα και είπαμε  να ελέγξουμε και το βαθύ στίγμα που μας είχε δώσει ένας φίλος επαγγελματίας ψαράς αφού βρισκόμασταν πολύ κοντά. Εκεί ήρθε η έκπληξη!
Ο τόπος από κάτω μας φαντασμαγορικός. Μεγάλοι ογκόλιθοι, ύψους περίπου 10 μέτρων, ξεπρόβαλλαν πάνω στον ισοβαθύ πυθμένα των 30 μέτρων. Τα πόδια μας είχαν πάρει φωτιά ωθώντας μας σε συνεχή πλαναρίσματα για να έχουμε όσο το δυνατόν καλύτερη εποπτεία του τόπου. Μετά από λίγη ώρα την είδα! Καθισμένη πάνω στη φυκιάδα με τις χαρακτηριστικές κάθετες ρίγες της παραλλαγής και τα μπλε-μωβ στίγματα. Όλα αυτά όμως άρχισαν να χάνονται όσο κέρδιζα τα μέτρα που με χώριζαν και ο υπέροχος όγκος του σώματός της είχε αρχίσει να μετακινείται, παίρνοντας τα κλασσικά ασημί χρώματα της μεσόνερης κίνησης. Ύστερα από λίγο η θολούρα του τόπου την είχε καταπιεί. Η μεγάλη συναγρίδα, πόσο μεγάλη ήταν δεν μπορούσα να υπολογίσω, είχε χαθεί. Ακολούθησαν μερικά άκαρπα καρτέρια που μας φανέρωσαν μερικούς γεροσαργούς όχι όμως και το ψάρι-όνειρο που περιμέναμε. Συνεχίσαμε λοιπόν με πλαναρίσματα σαρώνοντας τον όμορφο βυθό. Ένα πλανάρισμα του Νίκου τράβηξε λίγο περισσότερο από το σύνηθες. Ανάδυση και περιμένω να ακούσω τη νέα μου αποστολή. Όμως ακούω από το στόμα του το αναπάντεχο:
«-Βράχωσε! Η συναγρίδα ΒΡΑΧΩΣΕ!».
«-Πού, ρε Νίκο;».
«-Στην τρύπα με τα μελανούρια και τους σαργούς! Είναι μεγάλη!».
Αφού εγώ δεν είχα προηγούμενη γνώση για τη λεγόμενη τρύπα τον προέτρεψα να πάει εκείνος. Ύστερα από μια βαθιά χαλάρωση κατεβαίνει ήρεμα, κατευθύνεται προς την τρύπα, ρίχνει, τραβάει και παίρνει τη βέργα άδεια στα χέρια.
«-Τί έγινε;» τον ρωτάω,
«-Το ψάρι είναι με τη μούρη προς τα μέσα βαθιά στην τρύπα, του έκανα μια βολή στη ράχη, τράβηξα, αλλά ξεψάρισε. Έχει θολώσει τα πάντα.»
«-Ε, θα περιμένουμε!».
Είχαν περάσει περίπου δεκαπέντε λεπτά όταν το ψάρι ξαναφάνηκε και πάλι ο Νίκος κάτω. Βολή, τράβηγμα και η βέργα για δεύτερη φορά έρχεται άδεια στα χέρια. Στην επιφάνεια δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι μια βραχωμένη συναγρίδα μάχεται τόσο σθεναρά. Μετά από πολλές βουτιές το ψάρι ξαναφαίνεται μέσα στη θολούρα της τρύπας. Εν τω μεταξύ ο πόνος στο δεξί μου αυτί έχει γίνει οξύς, αλλά η ένταση της σκηνής που ζω δεν μου επιτρέπει να πολυνοιαστώ. Αυτή τη φορά το όπλο είναι μεγαλύτερο και η βολή δείχνει να κρατά. Πιάνω το ψάρι από το κότσι της ουράς και η παλάμη μου δεν κλείνει! Το ψάρι είναι πραγματικά τεράστιο! Στην επόμενη βουτιά ο Νίκος αναδύεται με μια συναγρίδα μυθικών διαστάσεων. Ανεβαίνουμε στη βάρκα και δρόμο για το λιμάνι. Σε όλη τη διαδρομή δεν μπορούσα να ξεκολλήσω τα μάτια μου από πάνω της. Φωτογραφίες και ζύγισμα. Η ζυγαριά έδειξε 13.100! Πραγματικό τρόπαιο! Ήταν και μάλλον θα συνεχίσει να είναι η μεγαλύτερη συναγρίδα που πιάσαμε. Το βράδυ το πονεμένο αυτί μου υπενθύμιζε και συνέχισε να μου υπενθυμίζει το επόμενο δίμηνο πως κάτι δίνεις και κάτι παίρνεις. Πάντα!

10/7/2003 (Ν.Κέρκυρα)    
Άλλη μια μέρα από τις πολλές στη θάλασσα. Εκ των υστέρων σκέφτομαι ότι ίσως θα έπρεπε τη συγκεκριμένη να καθήσω στο σπίτι αφού είχα κουραστεί εγώ από τη θάλασσα και αυτή από εμένα. Ωστόσο τα πράγματα ήρθαν αλλιώς. Καύσωνας και μπουνάτσα με ‘‘ανάγκασαν’’ να βουτήξω. Τις πρώτες ώρες της ημέρας μαζί με το μόνιμο τότε ζευγάρι μου τον Νίκο (βετεράνος πια) χάσαμε άδικα τις ώρες μας περιπλανώμενοι στα αδιάφορα μεσοπέλαγα κεφάλια της περιοχής που γνωρίζαμε και οι δύο πολύ καλά ότι πλέον κρατούσαν λίγα ψάρια. Μέσα στη βαρεμάρα και την ταλαιπωρία μας είπαμε να ελέγξουμε και το βαθύ, για εκείνη την εποχή, στίγμα που μας είχε δώσει ένας συνάδελφος (στις μπύρες και στα ούζα της παραθαλλάσιας τουριστικής ταβέρνας όπου συχνάζαμε τα βράδυα) επαγγελματίας ψαράς αφού βρισκόμασταν πολύ κοντά. Φαντάζομαι πως οι περισσότεροι έχετε βρεθεί στην αντίστοιχη δύσκολη θέση, να βουτήξετε κάπου όπου δεν πολυθέλατε τη συγκεκριμένη στιγμή, κάποτε. Όμως εκεί ανατράπηκαν τα πάντα!
Το τερέν που ξετυλιγόταν κάτω από τη βάρκα περιελάμβανε μερικά μενίρ, ύψους 10 μέτρων περίπου, τα οποία ξεπρόβαλλαν χωρίς προφανή λόγο από την ισοβαθή λασποτραγάνα των 30 μέτρων. Μετά από μερικά πλαναρίσματα την είδα! Καθισμένη πάνω στη φυκιάδα με τις χαρακτηριστικές κάθετες ρίγες της παραλλαγής και τα μπλε-μωβ στίγματα (τώρα πια σκέφτομαι πως όλα αυτά τα χρώματα που είδα εκείνες τις στιγμές δεν αποτελούσαν τη φαινόμενη εικόνα, αλλά μια νοητική προβολή προϋπαρχουσών εμπειριών σε ρηχότερα και πιο καθαρά νερά). Όλα αυτά όμως άρχισαν να χάνονται όσο κέρδιζα τα μέτρα που με χώριζαν και ο νωχελικός όγκος του σώματός της είχε αρχίσει να μετακινείται, παίρνοντας τα κλασσικά ασημί χρώματα της μεσόνερης κίνησης. Ύστερα από λίγο η θολούρα του τόπου την είχε καταπιεί. Η μεγάλη συναγρίδα, πόσο μεγάλη ήταν δεν μπορούσα να υπολογίσω, είχε χαθεί («εντάξει, έχω βγάλει και έχω χάσει κι άλλα ψάρια αντίστοιχου μεγέθους», είπα από μέσα μου). Η τετριμμένη και σχεδόν αυτιστική τακτική των καρτεριών που ακολούθησαν δεν απέδωσε - άραγε αποδίδει ποτέ σε τέτοιες περιπτώσεις; Με απογοήτευση συνεχίσαμε τα πλαναρίσματα χωρίς να αποβλέπουμε πραγματικά σε κάτι. Ένα πλανάρισμα του Νίκου τράβηξε λίγο περισσότερο από το σύνηθες. Ανάδυση και ακούω αυτό που δεν περίμενα με τίποτα να ακούσω από το στόμα του:
«-Βράχωσε! Η συναγρίδα ΒΡΑΧΩΣΕ!».
«-Πού, ρε Νίκο;».
«-Στην τρύπα με τα μελανούρια και τους σαργούς! Είναι μεγάλη!».
Αφού εγώ δεν είχα προηγούμενη γνώση για την λεγόμενη τρύπα (ποια τρύπα τώρα… το δεξί μου αυτί είχε ήδη αρχίσει να με τσιμπάει) τον προέτρεψα να πάει εκείνος. Ύστερα από μια πανικόβλητη χαλάρωση κατεβαίνει, κατευθύνεται προς την τρύπα, ρίχνει, τραβάει και παίρνει τη βέργα άδεια στα χέρια.
«-Τι έγινε;» τον ρωτάω,
«-Το ψάρι είναι με τη μούρη προς τα μέσα βαθιά στην τρύπα, του έκανα μια βολή στη ράχη, τράβηξα, αλλά ξεψάρισε. Έχει θολώσει τα πάντα.»
«-Εεε, θα περιμένουμε…».
Είχαν περάσει περίπου δεκαπέντε λεπτά όταν το ψάρι ξαναφάνηκε και πάλι ο Νίκος κάτω. Βολή, τράβηγμα και η βέργα για δεύτερη φορά έρχεται άδεια στα χέρια. Μα διάολε, δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι μια βραχωμένη συναγρίδα μάχεται τόσο σθεναρά μέσα σε ένα λαγούμι που ίσα ίσα τη χωράει. Ο Νίκος έχει εκνευριστεί αλλά πλέον ήμασταν δεμένοι με το ψάρι, όχι με το σκονί του μουλινέ αλλά μέσω των τύψεων για την ταλαιπωρία στην οποία υποβάλλαμε αυτό και τους εαυτούς μας.  Κάπου εκεί πήρα την απόφαση ότι έπρεπε να φτάσω και εγώ στον πάτο για να βοηθήσω τον Νίκο, αφού είχα δηλώσει λόγω της κατάστασης του αυτιού μου ότι θα είχα επικουρικό ρόλο στην επιχείρηση. Μετα από πολλές βουτιές το ψάρι ξαναφαίνεται μέσα στη θολούρα της τρύπας. Εν τω μεταξύ ο πόνος στο δεξί μου αυτί έχει γίνει οξύς αλλά τώρα που κατέβηκα έπρεπε να τελειώσω τη δουλειά. Αυτή τη φορά το όπλο είναι μεγαλύτερο και η βολή δείχνει να κρατά. Πιάνω το ψάρι από το κότσι της ουράς και η παλάμη μου δεν κλείνει. Δεν έχω καλή λαβή και το ψάρι μένει για ακόμη μια φορά κάτω, όμως σε πολύ πιο ευπρόσιτο σημείο πια. Το ψάρι είναι πραγματικά τεράστιο. Στην επόμενη βουτιά ο Νίκος αναδύεται με μια ταλαιπωρημένη συναγρίδα μεγάλων διαστάσεων. Ανεβαίνουμε τσακισμένοι στη βάρκα και δρόμο άρον άρον για το λιμάνι. Σε όλη τη διαδρομή κοιτάζω το ψάρι και νιώθω βαρύ το αυτί μου αναρωτώμενος αν άξιζε τον κόπο. Δυο τρεις (με το ζόρι) φωτογραφίες και ζύγισμα. Μία σκουριασμένη και ξεχαρβαλωμένη ζυγαριά έδειξε 13.100. Ήταν και μάλλον θα συνεχίσει να είναι η μεγαλύτερη συναγρίδα που πιάσαμε. Το βράδυ το πονεμένο αυτί μου υπενθύμιζε και συνέχισε να μου υπενθυμίζει το επόμενο δίμηνο (το βαρότραυμα με άφησε εκτός νερού μέχρι τα μέσα Σεπτέμβρη) πως κάτι δίνεις και κάτι παίρνεις. Αν και ο άνθρωπος ως είδος προτιμά να παίρνει τα πάντα τζάμπα. Πάντα…

Επίλογος
Η πρώτη εκδοχή δεν αντιπροσωπεύει την οπτική μου για το συγκεκριμένο γεγονός. Σιχαίνομαι τις ηρωικές ιστορίες γιατί πιστεύω πως δεν λένε όλη την αλήθεια. Νομίζω πως απλά φτιάχτηκαν από το πανούργο μυαλό μας για να χρυσώνουν το χάπι στους μελλοθάνατους των πεδίων της μάχης. Εδώ όμως δεν υπάρχουν τέτοια πεδία και μόνο ο εγωισμός και η αυταρέσκεια των εξιστορούντων μπορούν να διασωθούν. Ωστόσο η μόνη υπερηρωική ιδιότητα που θα ήθελα να έχω είναι ουδέτερη πλευστότητα σε όλα τα βάθη.
Η δεύτερη εκδοχή νομίζω μου ταιριάζει καλύτερα. Αποδομεί πλήρως τη σύλληψη ένος πραγματικά σπάνιου θηράματος και την ανάγει στις πραγματικές της διαστάσεις. Εξάλλου όλη η σκηνή εκτυλίχθηκε σε ένα ημίθολο και σκοτεινό λαγούμι όπου το συγκεκριμένο ψάρι αποφάσισε άδοξα να πεθάνει και όχι σε ένα καρτέρι σε καθαρά και μπλε νερά. Το πραγματικό κέρδος όμως δεν είναι το ψάρι. Είναι η ωμή συνειδητοποίηση πως τα κιλά ενός ψαριού δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα μικρό λιθαράκι στο οικοδόμημα της ανταγωνιστικής ουτοπίας που έχουμε φροντίσει εμείς οι ίδιοι να αποτελεί τη κοινωνική μας πραγματικότητα και κάθε μέρα μας τιμωρεί. Είναι επίσης η σκληρή αλήθεια πως η θάλασσα και η φύση γενικότερα, διέπεται από  δικούς της ρυθμούς  που όσο και αν εμείς βιαζόμαστε δεν πρόκειται να αλλάξουν. Οι οικολογικές συνέπειες της αφαίρεσης του συγκεκριμένου ψαριού δεν θα μας απασχολήσουν μέχρι το επόμενο άρθρο αν και οι πιο έμπειροι πρέπει να τις αντιλαμβάνονται ήδη, εστω και διαισθητικά.