Το οικοδόμημα της παρατηρούμενης βιολογικής ποικιλότητας επάνω στον πλανήτη μας στηρίζεται σε ένα πολύ απλό μηχανισμό ανέγερσης, αυτόν της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής, καθώς και σε δύο πυλώνες, τις μεταλλάξεις και τη μη τυχαία αναπαραγωγή. Το παιχνίδι της εξέλιξης και της επιβίωσης ακολουθεί ένα γενικό κανόνα: «όσο περισσότερο παίζεις τόσο πιο ικανός γίνεσαι». Τα ψάρια  αυτονομημένα ως ταξινομική ομάδα εδώ και 400 περίπου εκατομμύρια χρόνια είχαν άφθονο χρόνο στη διάθεση τους για να μάθουν πώς παίζεται το συγκεκριμένο παιχνίδι και απόρροια αυτού του γεγονότος αποτελεί και η ποικιλία στα μέσα που διαθέτουν για να εξασφαλίζουν τη συμμετοχή τους σε αυτόν τον, μάλλον μάταιο, κόσμο μέχρι σήμερα. Ως τέτοιο μέσο αναγνωρίζεται και η αναπαραγωγή που στο σύμπαν των ψαριών μόνο μονοδιάστατη δεν είναι.
Αναφερθήκαμε στο προηγούμενο άρθρο στη μεγάλη ποικιλότητα αναπαραγωγικών προτύπων που έχουν υιοθετηθεί από τα ψάρια, ενώ έγινε αναφορά στην αναπαραγωγική συμπεριφορά του είδους Epinephelus marginatus. Στη συνέχεια του άρθρου θα επεκταθούμε στην αναπαραγωγή των κοινών ειδών της Μεσογείου Diplodus sargus sargus, Dentex dentex.

Diplodus sargus sargus (σαργός)
Οι Mouine et al. (2007) αναφέρουν από μελέτη των πληθυσμών του είδους στον κόλπο της Τύνιδας πως πρόκειται για ατελώς ερμαφρόδιτο είδος μερικώς πρώτανδρο, που σημαίνει ότι τα ανώριμα άτομα διαθέτουν ωοθήκες και όρχεις, ενώ  κάποια από αυτά ωριμάζουν σεξουαλικά ως αρσενικά μεταστρεφόμενα αργότερα σε θηλυκά (δευτερογενή θηλυκά). Τα υπόλοιπα παρακάμπτουν τη διαδικασία αυτή ωριμάζοντας απευθείας ως θηλυκά (πρωτογενή θηλυκά). Μερικά ψάρια του πληθυσμού μπορούν να λειτουργούν και ως ερμαφρόδιτα. Ωστόσο οι Morato et al. (2003) παρατήρησαν σε μια μελέτη του είδους στις Αζόρες πως κάποια ψάρια ωριμάζουν είτε ως αρσενικά, είτε ως θηλυκά, χαρακτηρίζοντας το είδος ως γονοχωριστικό κατά την ωριμότητά του. Τουλάχιστον στο νησί της Μήλου και τα γύρω μικρότερα νησιά και βραχονησίδες, όπου κατοικώ και ψαρεύω τα τελευταία δύο χρόνια έχω παρατηρήσει ώριμα, μεγαλόσωμα άτομα του είδους να συμπεριφέρονται είτε ως θήλυκα είτε ως αρσενικά με τα πρώτα να υπερέχουν ελαφρώς στην αναλογία παρατηρήσεων. Αυτό υποδεικνύει πως το συγκεκριμένο είδος διαθέτει μια πιο ελαστική σεξουαλική συμπεριφορά σε σύγκριση με άλλα είδη και πιθανότατα οι αποκλίσεις από το γενικό πρότυπο (αν υφίσταται κάποιο) να μπορούν να ερμηνευτούν βάσει δημογραφικών παραμέτρων, οικολογικών συνιστωσών, αλιευτικής πίεσης και γενικότερων παραγόντων που μπορεί να επηρεάζουν και να διαφοροποιούν τη σεξουαλική συμπεριφορά ανάμεσα σε διακριτούς πληθυσμούς. Ευπρόσδεκτη θα ήταν η κοινοποίηση, μέσω του περιοδικού, οποιασδήποτε σχετικής παρατήρησης που θα έριχνε φως σε αυτό το κομμάτι της αναπαραγωγικής βιολογίας του σαργού.
Η περίοδος αναπαραγωγής εξαρτάται από την αυξανόμενη φωτοπερίοδο και ξεκινά αμέσως μετά από την εμφάνιση της ελάχιστης παρατηρούμενης θερμοκρασίας του χειμώνα. Αναφέρεται πως διαρκεί από το Φεβρουάριο μέχρι και το Μάη, σε θερμοκρασίες από 15-18oC, με μία κορύφωση κατά το δίμηνο Μάρτη-Απρίλη (Mouine et al. 2007, Morato et al. 2003), ωστόσο η διάρκεια της περιόδου αυτής μπορεί να φτάσει και τους 8 μήνες το χρόνο αναλόγως των συνθηκών θερμοκρασίας (όσο πιο ζεστά νερά τόσο πιο εκτεταμένη η αναπαραγωγική περίοδος) (Morato et al. 2003). Η μεγαλύτερη αναπαραγωγική περίοδος είναι ενδεικτική της ύπαρξης κατάλληλων συνθηκών, όσον αφορά στην εκκόλαψη των αυγών και την ανάπτυξη των λαρβών, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (Goncalves & Erzini, 2000). Οι γονάδες των αρσενικών ατόμων αναπτύσσονται νωρίτερα από αυτές των θηλυκών και αυτό υποστηρίζουν οι Sousa et al. (2003) πως οφείλεται σε ανταγωνισμό ανάμεσα στα αρσενικά για την γονιμοποίηση περισσότερων αυγών. Αυτή η συμπεριφορά παρατηρείται και στα δικά μας νερά όπου οι αρσενικοί σαργοί καταλαμβάνουν τις φωλιές αναπαραγωγής αρκετές ημέρες πριν καταφύγουν σε αυτές τα θηλυκά άτομα. Στη ζωή του σαργού μπορούν να παρατηρηθούν δύο φάσεις ετησίως (και πιθανόν και σε όλα τα ψάρια με μία αναπαραγωγική περίοδο ανά έτος). Η πρώτη ξεκινά αμέσως μετά την αναπαραγωγική περίοδο και έχει να κάνει με την προσπάθεια των ψαριών να ανακτήσουν δυνάμεις και βάρος μετά την απόθεση των γενετικών τους προϊόντων και τελειώνει μόλις αρχίσει η αναπαραγωγική περίοδος η οποία αποτελεί τη δεύτερη φάση. Μου έχει γίνει σαφές όλα αυτά τα χρόνια πως η πείνα που κυριεύει τα ψάρια και ακολουθεί την αναπαραγωγική  περίοδο σπρώχνει με πολύ μεγάλη ευκολία τους σαργούς στα καρτέρια μου τον Ιούνη σε αντίθεση με τον Απρίλη όπου το κυνήγι τους εξελίσσεται σχεδόν αποκλειστικά στην τρύπα (πράγμα τουλάχιστον χαζό να γίνεται αφού θέτει σε κίνδυνο την αναπαραγωγική ηρεμία των φωλιών). Οι πλέον παρατηρητικοί εκ των ψαροκυνηγών θα έχουν παρατηρήσει ένα σημαντικό στρώμα λίπους στην περισπλαγχνική κοιλότητα των ψαριών στο τέλος του φθινοπώρου. Αυτό αποτελεί προιόν της προσπάθειας εξασφάλισης των θερμιδικών απαιτήσεων της αναπαραγωγής, μέσω της έντονης διατροφικής δραστηριότητας που έχει προηγηθεί όλο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Πράγματι έχει παρατηρηθεί κινητοποίηση του λίπους αυτού κατά την παραγωγή και έκλυση των γαμετών (Martinez & Villegas 1996).
Η αναπαραγωγική ωριμότητα επιτυγχάνεται για το είδος αυτό περίπου στα 3 με 4 χρόνια που αντιστοιχεί σε βάρη ψαριών περίπου 200 γραμμαρίων και ολικού μήκους λίγο πάνω από τα 21 εκατοστά  (Martinez & Villegas 1996, Mouine et al. 2007). Ωστόσο αυτά τα μεγέθη μπορεί να διαφοροποιούνται από πληθυσμό σε πληθυσμό. Είναι φανερό από αυτά τα δεδομένα πως η αλιεία ψαριών με βάρος τουλάχιστον 400 γραμμαρίων, που έχουν αναπαραχθεί 2 ή 3 φορές κρίνεται ως σοφή.

Dentex dentex (συναγρίδα)    
Η συναγρίδα ανήκει (όπως και ο σαργός) στις σπαρίδες που, ειρήσθω εν παρόδω, αποτελούν την πλέον πολυδιάστατη οικογένεια σε ό,τι αφορά τη σεξουαλικότητα, εμφανίζοντας πολλές ενδιάμεσες καταστάσεις ανάμεσα στη διφυλετική αναπαραγωγή και τον λειτουργικό ερμαφροδιτισμό (Buxton & Garratt 1990). Τα ευρήματα της έρευνας των Loir et al. (2001) επάνω στην αναπαραγωγή του είδους συνιστούν πως πρόκειται για γονοχωριστικό είδος. Η ωριμότητα επιτυγχάνετα κατά το 2ο με 4ο έτος της ζωής των ψαριών (Morales-Nin & Moranta 1997). Αυτό το μέγεθος αντιστοιχεί σε ψάρια με βάρος από 0,5 μέχρι 1kg. Είναι λοιπόν αναπόφευκτο για τους ψαροκυνηγούς να αλιεύουν ψάρια του είδους που έχουν προλάβει να αναπαραχθούν.  Οι Loir et al. (2001) αναφέρουν πως η αναπαραγωγή λαμβάνει χώρα για την περιοχή της Κρήτης από τα τέλη Μαρτίου μέχρι το Μάη, όπως επίσης και ότι πρόκειται για είδος με περισσότερες από μία ερωτικές συνευρέσεις κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου.
Στο επόμενο άρθρο θα παρατεθούν στοιχεία σχετικά με την αναπαραγωγή της στήρας και της σφυρίδας από την οικογένεια των σερρανίδων καθώς και του μαγιάτικου. Σε ό,τι αφορά τυχόν παρανοήσεις σε σχέση με την ορολογία που χρησιμοποιείται παραπέμπω τους αναγνώστες στο προηγούμενο άρθρο της σειράς.


Βιβλιογραφία
Buxton, C.D. and P.A. Garratt 1990 Alternative reproductive styles in seabreams (Pisces: Sparidae). Environ. Biol. Fish. 28(1-4):113-124.
Goncalves, J.M.S. and K. Erzini. 2000. The reproductive biology of the two-banded sea bream (Diplodus vulgaris) from the SW Coast of Portugal. J. Appl. Ichthyol., 16(3): 110-116.
Loir M, Le Gac F, Somarakis S, Pavlidis M 2001 Sexuality and gonadal cycle of the common dentex (Dentex dentex) in intensive culture. Aquaculture 194: 363-381.
Martinez, C. and M.L. Villegas 1996 Edad, crecimiento y reproduccion de Diplodus sargus Linnaeus, 1758 (Sparidae) en aguas asturianas (norte de Espana). Bol. Inst. Esp. Oceanogr., 12: 65-76.
Morales-Nin, B. and J. Moranta 1997 Life history and fishery of the common dentex (Dentex dentex) in Mallorca (Balearic Islands, western Mediterranean). Fish. Res. 30:67-76.
Morato, T., P. Afonso, P. Lourinho, R.D.M. Nash and R.S. Santos 2003 Reproductive biology and recruitment of the sea bream in the Azores. J. Fish. Biol., 63: 59-72.
Mouine N., Francour P., Ktari M.H. and Chakroun-Marzouk N., 2007. The reproductive biology of Diplodus sargus sargus in the Gulf of Tunis (central Mediterranean). Scientia Marina 71(3): 461-469.
Sousa, L., J.P. Barreiros, M.S.C. Soares, M. Hostim-Silva and R.S. Santos 2003 Preliminary notes on the reproductive biology of the lizardfish, Synodus saurus (Actynopterygii: Synodontidae) in the Azores. Cybium, 27: 41-45.