Όπως δηλώνει και ο τίτλος, το άρθρο αυτό αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου στο οποίο έγινε μια πρώτη αναφορά στο πώς αυξάνουν το μέγεθός τους τα ψάρια και από ποιους παράγοντες εξαρτάται αυτή η αύξηση. Επίσης, με χρήση σχετικά απλών μαθηματικών συσχετίστηκαν το βάρος με την ηλικία για το είδος Epinephelus marginatus. Σε αυτό το άρθρο θα γίνει προσπάθεια επέκτασης του συγκεκριμένου συσχετισμού και για άλλα είδη της Μεσογείου.
Αισθάνομαι την ανάγκη να ζητήσω συγγνώμη ως κηδεμόνας των πνευματικών μου τέκνων (και ως τέτοια αναγνωρίζω μόνο τα άρθρα μου!) από όσες και όσους υπέστησαν τη στριφνότητα των μαθηματικών του προηγούμενου άρθρου αλλά και να τους ευχαριστήσω που αποδέχθηκαν τη γνώση ως έχει, χωρίς (υπερ)βολικές στρογγυλοποιήσεις και εκλαϊκεύσεις, που θα υπεραπλούστευαν κάτι αρκετά πολύπλοκο. Οφείλω επίσης να διασαφηνίσω τους λόγους ύπαρξης της συγκεκριμένης σειράς άρθρων. Βασικός λόγος είναι η ίδια η γνώση και η αυταξία που αυτή εμπεριέχει. Είναι λογικό πολλοί αναγνώστες των δύο προηγούμενων άρθρων να θεωρούν πως η γνώση του ονόματος και της ηλικίας είναι περιττή όταν αφορά στα ψάρια, ωστόσο αν σκεφτούμε πως η γνώση αυτή είναι απολύτως απαραίτητη για τους ανθρώπους από τους οποίους περιβαλλόμαστε, δε βλέπω γιατί να μη συμβαίνει το ίδιο και για τα ψάρια. Την απορία αυτή ενισχύει και η απόλυτη βεβαιότητά μου πως οι συναγρίδες και οι ροφοί επηρεάζουν τη ζωή και τη σκεψή πολλών εξ ημών περισσότερο από πολλούς ανθρώπους των οποιών μας έχει επιβληθεί όχι μόνο η γνώση του ονόματος και της ηλικίας αλλά και (α)διάφορων άλλων στοιχείων. Ωστόσο, επειδή η επιστημονική γνώση, κατά την ταπεινή μου γνώμη, εμπεριέχει αυταξία, αλλά στερείται αυτοτέλειας, βασικότερος λόγος για τη συγγραφή των συγκεκριμένων άρθρων είναι η εξυπηρέτηση του συμφέροντος των αναγνωστών (αλλά και του συγγραφέα) που δεν μπορεί να είναι άλλο εκτός από τη διατήρηση και αειφόρο διαχείριση των υδάτινων οικοσυστημάτων. Κινούμενοι, λοιπόν, από καθαρά ιδιοτελή κίνητρα όλοι εμείς που ασχολούμαστε με τα ψάρια με τον ένα ή τον άλλο τρόπο οφείλουμε να χρησιμοποιούμε και την επιστημονική γνώση ως εργαλείο για να ικανοποιήσουμε την παραπάνω επιδίωξη. Τι άλλο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε εκτός από την επιστημονική γνώση (παρεπιπτόντως προϊόντα της οποίας αποτελούν και οι μεγαλύτερες μάστιγες της αλιείας όπως το βυθόμετρο, το GPS, τα συρόμενα και ο δυναμίτης); Ο καθένας μάλλον ξέρει καλύτερα όταν αισθάνεται ότι έχει ενοχλήσει περισσότερο απ’όσο θα έπρεπε ένα οικοσύστημα.
Στο δια ταύτα αυτού του άρθρου θα αναφερθούν ενδεικτικά οι ηλικίες για συγκεκριμένα βάρη και είδη ψαριών. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι είναι άσκοπο να γίνει ο συσχετισμός βάρους και ηλικίας για όλα τα βάρη από το μηδέν μέχρι το Lmax και για όλα τα είδη καθώς ο υπολογισμός αυτός μπορεί να γίνει κατά βούληση οποιουδήποτε ενδιαφέρεται με χρήση των στοιχείων που περιέχονται στην ιστοσελίδα της FishBase (www.fishbase.org). Εδώ απλά προσφέρεται ένας οδηγός χρήσης των μεθοδολογικων εργαλείων που απαιτούνται για την εκτέλεση των εν λόγω υπολογισμών.
Με σύνθεση της VBGF και της εξίσωσης που συσχετίζει το βάρος με το μήκος (για περισσότερα βλέπε άρθρο προηγούμενου τεύχους) υπολογίστηκαν ενδεικτικά οι ηλικίες για συγκεκριμένα βάρη των ειδών της Μεσογείου Dentex dentex, Diplodus sargus, Epinephelus costae, Epinephelus aeneus, Seriola dumerili.
Είναι αναγκαίο να υπενθυμίσω πως τα δεδομένα για το συσχετισμό ηλικίας και αύξησης έχουν εξαχθεί από διάφορες επιστημονικές έρευνες οι οποίες είχαν ως αντικείμενο μελέτης συγκεκριμένους πληθυσμούς ψαριών. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τα μέγιστα μήκη (Linf) να διαφέρουν από αυτά που παρατηρεί ένας ελεύθερος δύτης ή που κατά καιρούς έχουν πιαστεί από κάποιους ψαροκυνηγούς. Για παράδειγμα οι Morales-Nin & Moranta (1997) για έναν πληθυσμό συναγρίδας στις Βαλεαρίδες αναφέρουν στον υπολογισμό των παραμέτρων της VBGF ότι το Linf είναι ίσο με 85,6 cm ολικού μήκους το οποίο αντιστοιχεί σε μία συναγρίδα βάρους περίπου 9 κιλών. Είμαι βέβαιος ότι πολλοί από εσάς έχετε πιάσει ή έχετε συναντήσει ψάρια του είδους αρκετά μεγαλύτερα και αυτό οφείλεται στο ότι οι παράμετροι αύξησης διαφέρουν από πληθυσμό σε πληθυσμό (βλέπε προηγούμενο άρθρο) και εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά του κάθε ενδιαιτήματος, αλλά και στην πιθανότητα η δειγματοληψία να μην είναι τελείως αντιπροσωπευτική αφού τα μεγαλύτερα σε μέγεθος μέλη του πληθυσμού έχουν και μεγαλύτερες πιθανότητες διαφυγής της σύλληψης από τα αλιευτικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν. Παρόλ’ αυτά, τα στοιχεία που αναφέρονται παρακάτω είναι αρκετά κοντά στην πραγματικότητα που παρατηρεί ο καθένας από εμάς μόλις φορέσει τη μάσκα και αφήσει την επιφάνεια για όσο κρατά η ανάσα του.
Dentex dentex (Συναγρίδα)
Βάσει των στοιχείων των Morales-Nin & Moranta (1997) μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι ένα ψάρι βάρους 4 κιλών είναι περίπου 12 ετών και ένα αντίστοιχο των 8 κιλών είναι πολύ πιθανό να έχει ζήσει πάνω από 27 χρόνια.
Diplodus sargus(Σαργός)
Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στη FishBase (Froese & Pauly, 2009) για το συγκεκριμένο είδος μπορούν να μας οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι ένας σαργός του κιλού διανύει το 10ο έτος της ζωής του η οποία μάλλον δεν είναι και τόσο μεγάλη όσο αυτή της συναγρίδας αφού το προσδόκιμο ζωής αγγίζει για αυτό το είδος τα 22 χρόνια κατά προσέγγιση.
Epinephelus costae(Στήρα)
Και σε αυτή την περίπτωση χρησιμοποιήθηκαν τα στοιχεία της FishBase (Froese & Pauly, 2009) βάσει των οποίων η διάρκεια ζωής για το είδος αυτό αγγίζει περίπου τα 24 χρόνια για ψάρια βάρους περίπου 11 κιλών. Αν υπολογίσουμε την ηλικία κάπως πιο ρεαλιστικών για τα δικά μας δεδομένα ατόμων του είδους (αν και αρκετά πρόσφατα πιάστηκε ένα ψάρι από συνεργάτες του περιοδικού με βάρος κοντά στα 8 κιλά) μπορούμε να πούμε ότι μία στήρα βάρους 4 κιλών είναι κατά προσέγγιση 10 ετών.
Epinephelus aeneus(Σφυρίδα)
Οι Ezzat et al. (1981) σε μελέτη τους για το είδος αυτό στα αιγυπτιακα νερά αναφέρουν πως ένα ψάρι 9,7 κιλών είναι 8 ετών, ενώ οι Bouain et al. (1983) αναφέρουν βάσει των ευρημάτων τους από μία έρευνα στην Τυνησία πως ένα ψάρι των 25 κιλών διανύει το 17ο έτος της ζωής του. Η FishBase δίνει ως προσδόκιμο ζωής περίπου τα 20 έτη για ψάρια με βάρος λίγο πάνω από τα 40 κιλά.
Seriola dumerili(Μαγιάτικο)
Οι Kozul et al. (2001) βάσει των στοιχείων που αποκόμισαν από την έρευνά τους επί του συγκεκριμένου είδους στα νερά της Αδριατικής δίνουν ως Linf τα 174,6 cm και βάρος για αυτό το μήκος ίσο με 79 κιλά. Κάνοντας τους υπολογισμούς εξάγουμε το συμπέρασμα πως ένα μαγιάτικο 40 κιλών είναι περίπου 12 ετών, ενώ ένα με το μισό βάρος είναι περίπου 4,5 ετών.
Συμπεράσματα
Μάλλον πρέπει να πάψουμε να απορούμε γιατί οι συναγρίδες είναι τόσο σοφές ώστε να αποφεύγουν με μεγάλη ευκολία τα περισσότερα τεχνάσματα των ψαροκυνηγών αφού τους δίνεται (όπως και στο ροφό) αρκετός χρόνος για να αποκτήσουν γνώση. Επίσης δεν πρέπει να απορούμε γιατί οι σφυρίδες είναι πολύ περισσότερες από τους ροφούς αν και φτάνουν περίπου στα ίδια μεγέθη. Τέλος, το μαγιάτικο αποτελεί ένα είδος σπρίντερ όσον αφορά στους ρυθμους αύξησης και μόνο οι τόννοι μπορούν να το ξεπεράσουν σε αυτή την άτυπη κούρσα (τουλάχιστον στη Μεσόγειο). Επίσης, πρέπει να γίνει αντιληπτό πως ο γενετικός καθορισμός της αύξησης των ψαριών, συνεπώς και η εξέλιξή τους ως ειδών δεν είχαν προβλέψει το συνεχώς διογκούμενο παρασιτισμό από μέρους μας, εφόσον είναι φανερό πως οι ρυθμοί αφαίρεσης αλιευμάτων από τις θάλασσες είναι υψηλότεροι από τους ρυθμούς ανανέωσης και γι’ αυτό τα περισσότερα θαλάσσια οικοσυστήματα οδηγούνται στην κατάρρευση.
Επίλογος
Αν ένας ψαροκυνηγός έχει να θρέψει μία οικογένεια 5 ατόμων-άρα χρειάζεται περίπου 2,5 κιλά ψάρια-και βρίσκεται υπό την ιδανική περίπτωση να μπορεί να επιλέξει ένα από τα παραπάνω είδη για να αντλήσει από εκεί την τροφή του, μάλλον θα έπρεπε να επιλέξει ένα μαγιάτικο με αντίστοιχο βάρος, αφού θα χρειαστεί πολύ λιγότερος χρόνος για να αποκατασταθεί η απώλεια του οικοσυστήματος. Μήπως όμως τον καταλάβουν τύψεις γιατί δεν γνωρίζει αν αυτό το ψάρι προλάβε να αναπαραχθεί; Μήπως θα ήταν καλύτερα να έπιανε ένα ψάρι των 5 κιλών και να το χώριζε στα δύο για τη δικιά του οικογένεια αλλά και για του γείτονα; Ή μήπως να έπιανε ένα ροφό γύρω στα 20 κιλά ο οποίος έχει αναπαραχθεί στο παρελθόν και είναι πλέον ανενεργός σεξουαλικά;
Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι όσο ψάχνεις τόσο περισσότερα ερωτήματα γεννιούνται. Ωστόσο μπορεί πριν προλάβεις να απαντήσεις σε όλα αυτά να έχει δώσει η ίδια η φύση την απάντηση με το ξαφνικό πέρασμα μπροστά από το καμάκι σου των τόννων ή των συναγρίδων. Τότε είναι αυτή η μαγική στιγμή όπου όλα είναι ξεκάθαρα γιατί το ένστικτο έχει επιβληθεί της λογικής και της γνώσης! Όταν όμως η φύση δεν έχει να δώσει καμιά απάντηση στο θηρευτή τότε πρέπει να αναρωτηθούμε όλοι τι έφταιξε…
Βιβλιογραφία
Bouain, A., Y. Siau, and J.P. Quignard. 1983a. (The Groupers off the southeastern coasts of Tunisia. First part: Systematic and Ecobiology.) Peche Marit., 62(1262):276-280.
Ezzat, A.A., W.F. Wadie, M.Y. Mikhail, and M.T. Hashem. 1981. Age and growth of Epinephelus aeneus in the Egyptian Mediterranean waters. Bull. Inst. Oceanogr. Fish. Cairo, 7(3):395-406, illustr.
Froese, R. and D. Pauly. Editors. 2009.FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, version (09/2009).
Kozul, V., B. Skaramura, M. Kraljevic, J. Dulcic and b. Glamuzina 2001 Age, growth and mortality of the Mediterranean amberjack, Seriola dumerili (Risso 1810) from the south-eastern Adriatic sea. J. Appl. Ichthyol. 17:134-141.
Morales-Nin, B. and J. Moranta 1997 Life history and fishery of the common dentex (Dentex dentex) in Mallorca (Balearic Islands, western Mediterranean). Fish. Res. 30:67-76.
