Led is evil
The more industrious freedivers started turning up with home built led weights. Smaller and more flat. Elastic belts were already common among spearos that did not want their belts sliding up to their armpits. Freedivers soon tossed their nylon belts (we saw many of those in Ibiza 2002).
The pool also gave birth to the neck weight. Most freedivers in the Lausanne 2005 pool WC swam with feet and hips floating up, creating huge drag. Putting more weight on your hips was not the solution since the problems was at the front part of "the vessel" - the buoyant lungs full of air. Most of Tom Sietas world records were among other things based on full understanding of how to weight himself.
The neck weight followed into the depth disciplines where it lessened form drag and improved freefalling (have you noticed how your legs always want to "fall over" and overtake you).
In those days around 2002-2005 there was lots of talk about new techniques like packing, mouth fill (and the mysterious hands free) and freefalling. Nobody talked about squeeze and everybody feared the black out as a near hospitable incident. But that is another story.

The #1 factor
Then the two most important steps in competitive freediving took place. It started with the understanding that the dive rope was actually quite important and useful (I set my first PB/s in free water back in 1999 - crazy!). Since it is a good idea to be able to pull yourself up in emergency, new sturdy buoys where developed - using car tubes. But the real leap in safety came with the lanyard. The Nordic Deep (longest running depth competition in the world) demanded it before it was in the Aida rules. And above all, what has been and will be the key to getting acceptance to our sport is the anti - ballast system. A weight that can be dropped that brings up the dive line, bottom plate and freediver and all. Nordic Deep used it 2003. Now freedivers were ready to really push it, with safety in place.
Many of these issues surfaced in earnest after Audrey Mestres death and the dare devil attitude that No limit attempts were turning into. After Audrey and other incidents I wrote an article on No limit and its dangers. Soon after Loic Le Ferme was lost to the depth in a No Limit training. Pushing Aida to take a stance on No Limit and other safety issues.
And this new safety, together with new equipment, and new techniques like mouthfill and packing - allowed relative beginners to go really deep early in their career leading to lots of squeeze - but that as well is another story.

The end of the Sphera
Swimming without a mask seemed very silly, or at least strange and scary. The objection was that you will not be able to see. Canadian world champion and creative mind Eric Fattah was more or less furious at the conservative AIDA regulations inhibiting the invention of new equipment. He wanted to swim with water filled swim goggles with apnea lenses. This would enable him not only to save more than a litre of air on his dives, but to as well see underwater. Pure science fiction in those days. Aida eventually voted about it and slightly more than half the members took an accepting stance.
But apnea lenses go far back. Christian Engelbrecht writes:
"Robert Croft is the first credited with inventing contact lenses correcting the light in water for deep freediving back in 1968, instead of using the traditional nose encasing air mask of the 1930's. Via Jacques Mayol, this concept found its way to Umberto Pelizzari's diving team, who with the help of an optician in Rome transformed Croft's hard lenses into soft lenses, reputedly costing 10.000 dollars per set at the time; Using these, Pelizzari set world records in both No Limits and Constant Weight all the way through the 1990's. Later, Canadian Eric Fattah took a pair of hard lenses and fixed them to the inside of a pair of swimming goggles which he filled with water, using these to brake the constant weight world record with a dive of 82 meters in 2001. At a cost of 300 dollars per piece, these Fluid Goggles then saw increasing usage among the elite deep freedivers, and lately Herbert Nitsch, using a variation of his own design, is using fluid goggles to gain world records across all deep disciplines".

Soon AIDA faced other challenges. Like Herbert Nitsch equalization bottle, or the Static version of it (http://www.freediving.biz/features/balloon.html). Soon Aida will have to take a stance on the high tech swimsuits that are forbidden in swimming, and maybe even the Lunocet monofin taking its force from higher up the leg and more mimicking the dolphin tail in its shape (prototypes has not yet been liked by freedivers).

How deep
Regarding depth measurement some were swimming with analogue meters some decade ago, the rich would have the huge Mares Apneist box on their arm. Soon everybody was racing to buy the Suunto D3, specialized for freediving. Sort of cheap but often malfunctioning (but you got a replacement if you complained). Eric Fattah understood the future was in computers and that there is actually no reason to limit the functions when data chips are getting smaller and smaller. The F1 project caused great interest. Price was high and prototypes malfunctioned. Today 2010 I actually met someone diving with one without complains.
Mares challenged Suunto with the heavy stainless steel Mares apneist (less plastic and very masculine). It had the same features and was more reliable, but was never a big seller. Suunto started facing out the D3 in 2008 after suggesting freedivers to buy the more expensive D4. (Myself being an extreme and fetishist freediver I would never use something that actually has scuba functions). Now there is talk about a new freediver gauge from Suunto, but Aeris beat them to it with the F10 that costs as much as a D3 (less considering inflation) and has more functions.

Dive pure
So now that leaves us with only one piece of equipment to be discussed. The noseclip and the presentation of the final solution. Not only do you save air with a noseclip (the air that would have been spent on the mask), you expose your face to water and chill, and thus enhancing oxygen saving dive response. AND your hands are free to use in the ever increasing popular CNF (no fins discipline). Now there is even a category allowing only noseclip, no suit, no other equipment. UFC ultimate freediving competition or unassisted. As pure as, or purer, than the Skandalopetra (hold on to a stone and follow it down).
Who was the first to swim deep without mask? I have not been able to find out, but Natalja Molchaniova was early. And before that saw the futurist Sebastien Murat go to extreme depths with face exposed. Problem is that if you swim head down your sinuses will fill up (Sebastien as Pipin as Musimu uses sinus filling at depth as an equalization method). It is extremely painful for the beginner (yes it is). The nose clip solves the problem if you are not into wet equalization.

Heaven
The noseclip brand to look for has always been French Paradisia. And yes, you have to look. No one really knows where to buy this French make. In Ibiza the guy was hiding on a parking lot in the dark selling this like it was illegal. The price was also high 30 € back then. Performance freediving team got fed up looking for Paradisias and started manufacturing their own. They put a little design into it and made a curve at the base of "the nose" making it come closer. Freedive Trainers International (Martin Stepanek leaving the cooperation with PFT and Kirk Krack) soon had their own version. A little bit sturdier which might be good, since I have seen the PFT one break, but not elegant in any way.
In my opinion the Paradisia still reigns.... until now. In my hand I have a prototype fresh from the factory of Trygons (Greek speargun manufacturer). The owner of Trygons, Alex, has the bad habit of hanging around Herbert, and thus might have been exposed to some nose clip complains. So Alex went to his workshop and out of first class aluminium (normally used for airplanes) he produced a futuristic looking piece. It sure will not break. It is barely heavier than its rivals. It is smaller in its pressing points, and yet covers the essential surface. It has no fixed points, its stops exactly where you want it to stop with the exact pressure. The outsticking part can be angled downwards... The contact surface is not too soft and yet not too rough (I have had sandpaper glued on the insides of my Paradisia, this is not needed with the Trygons).
Some will hate it; most will never want to take it off. And there will be a discussion on how to wear it; some will happily wear it upside down in this world of genetic nose diversity.

The future looks bright for freediving

© Sebastian Naslund
freediving.biz

Not long ago (some of us actually remembers it) you grabbed up your plastic bifins, put on your nylon wetsuit, weighted yourself with a stiff nylon belt and 2 pound led weights, took your spaceship size mask and headed for the sea. Some even brought a snorkel down in their hopes for personal depths. And they kicked all the way down to where valsalva or frenzel failed you, and then kicked themselves up.
These where the days when Umperto Pelizzari was the champion in freediving and AIDA actually forbid anything but a normal mask (but let you swim without a lanyard. No one had ever thought of the silly idea of putting a leash on a freediver).

Where did the stereofins go?
The last one doing a world record in depth with bi fins was Brett Le Master beating Umberto’s 80 meter with an 81 meter dive. At Ibiza World Championship I remember seeing the first monofins being used. Monofins built for speed - swimming in the pool. It caused great interest, and looked very strange. Umberto, who put together the 2002 WC with the help of Club med, thought the monofin movement looked a bit "unmasculin" and did not fail to mention this. Herbert Nitsch set the first monofin world record with a competition dive to 86 meters - we were all in awe (well Martin Stepanek wasn/t, he knew he didn/t even need a monofin to go to those depths http://www.freediving.biz/features/ibizaphoto1.html).
In the Hawaii WC 2003 we saw some Japanese turning up with monofins finishing their dives with great speeds (http://www.freediving.biz/features/hawaii1.html). A discussion started regarding speed, time and energy expense. Maybe one third of the divers used monfins around this time. And we all know how it ended. There are no more bifins in performance freediving. The advantage of being able to use more musclegroups and use the dolphin kick with a greater fin surface is much too great.

But monofins go way back. Christian Engelbrecht writes: «The first one credited with setting a world record with a Russian-type monofin is Rosanna Maiorca, daughter of legend Enzo Maiorca, as early as 1989; she reached 55 meters in constant weight, a relatively unchartered discipline at the time. Through this Italian influence, the freedivers of Nice, with Claude Chapuis, Loic Leferme and Pierre Frolla as key instigators, went on to promote the monofin for both pool and sea freediving from the mid 1990's. After the turn of the millennium, ocean freedivers like Herbert Nitsch, Martin Stepanek and Carlos Coste, and pool freedivers like Peter Pedersen and Stig Severinsen took the monofin further, all while seeing the traditional bifins more and more sidetracked"

The manufacturers
Finswimworld / waterways in Ukraine making finswim monofins started getting orders from freedivers. Yellowish straight blades with a narrow strap around the heel.
In one of the Baltic countries Sebakfins split into Leaderfins and Specialfins. Angles started to appear on the blades. The Russians turned up with custom - built more hydrodynamic things with fat foot pockets. Getting one of them made was nearly impossible (it felt like the Russians kept the address to the man building them to themselves and anyway if you had a bad kick style he was not interested in making you one anyhow). Now Waterways makes similar. And they still cost an arm or a leg. And maybe that is why the CNF breaststroke discipline is becoming increasingly popular. You just need your arms and your legs - and one little piece of equipment more.

Still this little piece of equipment is so essential, we all know how disturbing it can be if the equipment feels like it is limiting our performance. A not properly fitting noseclip can make the whole dive fail. On the other hand we all know how inspiring it can be with new state-of-the-art equipment. When everything just falls into place. I have seen the love some freedivers have for their custom built monofins that has the right foot pocket, the right angle, the right size blade and thickness. When you are one with your equipment. That feeling can make you set your goals higher and train harder. You carry, wash and oil your fin like it is you baby.

Material
In those days after the millenium everybody was long since aware of different blade materials. The spearos had produced some interesting bi fins. Already going from rubber to plastic was a great improvement. Now we began to see more and more complex materials, like glass fibre and carbon. Stronger more flexible material that could make thinner fins. By the way, in Ibiza we also saw an unknown diver voluntarily use a lanyard. Someone who had the good sense of not trusting the scuba safeties which was more or less the main safety feature (apart from freedivers).

Turn the volume down
Technisub released Sphera in 2002. At Ibiza everyone that hadn/t already got a Sphera mask was desperately looking for one. The advantage of low volume was known since ages. The mask needs air to be equalized or you soon have your eyeballs in the mask. Sphera was/is actually a low tech mask for surface swimming with plastic bent lenses. Some other mask could rival in small volume (bandit), but not in compressibility. I have taken a Sphera from 0-20 meters without equalizing it. In 2002, the 20 year old Frenchman Guillaume Nery surprised many by using the Sphera at his first Constant World record at 87 meters

In pursuit of the second skin
The first wetsuits produced for scuba divers more than half a century ago was actually open cell on both sides. One did not yet have the skill to add protective nylon on the outside (inside). Nylons have been loved by scubas for many decades now, but as freediving became more detailed focus on surface hydrodynamics became an issue freedivers started looking for other solutions. Triathlon swimmers and the like had already forced smooth skin solutions onto the market. Freedivers bought it. Smooth skin suits were seen on French and Italian freedivers back in 1999.(On a personal note: I did a 40 meter CNF 2002 with a 5 mm nylon suit, probably the greatest dive of my life, wouldn/t even attempt it today).
A brand like Elios sub in Italy was soon making lots of custom made smooth skin suits. Their inventiveness with outside and inside materials soon left freedivers totally confused. Among others Martin Stepanek turned up at Ibiza with a sexy looking open cell/smooth skin suit that needed immense care when putting it on. One second of distraction and (rip) you could be showing the world most part of your behinds.
In the pool we began to see swimsuits in the Maribor 2007 WC. Not only the most hydrodynamic surface but tight enough to keep muscles and flesh from vibrating and causing sucking turbulence. In Depth WC 2009 in Bahamas I borrowed William Trubridges rubber Orca skin. No buoyancy and no warming effect but it took care of the surface hydrodynamics which is about 12% of the hydrodynamics problem (the rest is form drag).

Spectator sport
Including the athletes themselves some 300 people were watching the finals in the World Championships in Aarhus Denmark, the biggest gathering of freedivers ever. There was sport commentating, under water cameras and some very spectacular dives with athletes coming up on the edge of BO fighting with heavy LMC trying and in many cases succeeding to do the SP. The audience standing in their seats where gasping apparently taken in by the drama. The last WC saw numerous blackouts. Watched with great curiosity by freedivers and non-freedivers alike. There were those in the audience that found blackouts a scary thing, but still they were fascinated.

So the big question is…
Do we want athletes pushing it to the limit, fighting with the SP at the end? Adding that kind of drama that can be found in other sports: will he make it or not!? Look at the way he is fighting to regain control.
Audience and media are one unit, they are linked. Will the audience like the PBOMM fighting? It is easy to say that a clear majority does. So does media. They want drama. A few will turn their faces and shy away from this gladiator spectacle, but most will stay and watch with awe.
If Aida chooses this way, freediving will still be portrayed as one of the most dangerous sports in the world. Which will feel odd for the athletes, since they all know it is one of the safest sports in the world. And still, while media might want the Gladiator angle, does the freedivers themselves want this?

The most dangerous sport in the world
If looking at competitive freediving and its athletes it is not a dangerous game if done by the safety standards that has evolved during the years.
CMAS left the world record validating scene because they said it was becoming dangerous. Maybe it was. Aida was created and took over, evolved and spread. While the CMAS watched and did nothing, the Aida community learned and developed safety standards.

For the CMAS and its members pushing yourself in freediving has been a taboo. Thus no detailed understanding of the sport has evolved in this organization. As Aida divers pushed on by trial and error they started to understand the mechanisms of breath hold and blackouts, they adjusted training methods and safety set ups accordingly.

Is a blackout dangerous?
If you are alone or among people that do not understand freediving, a blackout in water might be your death. If instead among trained dive buddies it is more like a short fainting that most likely leaves no permanent damage.
But is that true? Well it’s neither true nor false. We see freedivers again and again blacking out under water, taken to the surface with no water in their lungs, regaining consciousness mostly within 10-30 seconds, and at the most feel a slight headache (if no squeeze or ear barotrauma has been suffered). Will a BO leave some kind of scar, will repeated BO/s lead to some permanent damage? Will all hard training freedivers have Parkinson’s disease at the end of their lives? We just don’t know. But there are no real indications that they will have.

A study in Sweden is sometimes used as proof that freediving is dangerous. Several freedivers held their breath until low values of O2 saturation. One held his breath for 7 minutes until only seconds away from BO. The scientist measures markers for brain damage. And yes they found signs of brain damage (if long term or short term they cannot say). But what they can say is that the level of brain damage is as much as when a football player heads a ball that the goalkeeper kicked out. And this happens again and again every day watched by millions of people cheering at them.
No the smoking gun that proves long term damage of freediving has yet to be found.

The ones that talks about safety issues when it comes to an athlete dipping airways for a second after a performance are getting fewer and fewer – statistics speaks for itself.

Moral panic
It is somehow that freediving is judged differently just because it is done under water, in a (for the journalist) hostile environment.
Journalist likes to spook the audience, or feel responsible by warning the audience. “Look someone fainted in a pool lets ban breath holding”. And many doctors play along taking the stance of a responsible general practitioner and suggesting a ban on everything that looks remotely dangerous. They oversee the whole picture and lack the attitude of a dedicated sports doctor with apnea knowledge. Top level freedivers are not small children that are unaware of risks. Adventure sports are about taking risks.

Whatever the freedivers do, competitions in freediving will most likely always be PERCEIVED as dangerous by the few interested in audience and media. Mainly because media now and then writes the same article over and over. They WANT it to be dangerous, it’s a better story.

And as many has said: sponsors are not deterred by a sport perceived as hard core. It
just attracts OTHER kind of sponsors. Or in our case hardly any.

Conclusion. We can go with the perceived image of our sport and work from there. Or we can continue to try and educate media/audience about the fact that it LOOKS bad but most likely isn’t (that’s an uphill struggle trying to win that fight). Right now we are sort of taking both roads.

Should we get rid of PBOMM and move towards survival rules?
By using the rules of competitive freediving Aida can set the standard of what is an approved dive. Because these dives will be seen on TV and on YouTube. Young divers will follow the example of the winners. We already see at courses and at recreational level freediving that divers can call a dive with an LMC a personal best.

Seeing the difference between LMC and PBOMM isn’t that hard if you are a good judge. You just have to see many, even feel the difference yourself. An additional problem is the fact that some judges are reluctant to show red cards, especially in world championships and especially not to famous athletes.

We could remove PBOMM and the following will happen:
- More BO, more LMC.
- Easier judging, more fair treatment of athletes.
- The sport will be perceived as even more dangerous.
- Competitions would not really get any more dangerous.
(but training among beginners most likely will).

But let’s face it: an LMC and PBOMM surfacing doesn’t not look like control. Freediving
could be a gentleman's sport, and about body awareness, and knowing your limits. Done in style. But it is moving towards a more gladiator kind of sport (which actually I believe
will adhere to media, audience and sponsors (the three are linked)).

What we do with the SP/PBPMM rule will decide which road we take.

Sebastian Naslund
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

There has been one question, one issue since the start of competetive freediving that has divided the freedivers. What kind of control should the freediver show upon surfacing? The answer has been anything from:
1) just keep your head above the surface and survive.
2) deliver a series of signals while showing not the slightest sign of LMC (twitches due to hypoxia).
What kind of rules does Aida need in order to grow as a sport?

Background
Aida is the main federation that validates records and keeps a ranking list from some 40+ competitions a year. It has grown to be an organization of 41 member states of which most are very small. They have very few active members and not much activity among them, as compared to the numerous CMAS organizations around the world with 1000/s of clubs and  10th of thousands of divers.
But still Aida has developed performance freediving ever since 1994 and it is within the Aida community we put our hopes for a prosperous future of competitive freediving.
Is Aida up to the job?

The resources of Aida today
- The loyalty of the freedivers to the idea of Aida.
- The rules (that has been developed through the years)
- The educated judges (the wardens of the rules).
- The education system (generating lots of income to Aida, selling the brand)
- The instructors (Their reputation will decide if Aida can be a major player on the education market).
- The statutes and the working procedures of the organization. (will the leaders keep the respect of the freedivers?)
-  Money (Yes Aida has money, what it does with it not even the members knows).

All freedivers and just about every top level freediver has shown loyalty to Aida and prioritized Aida  world records and world championships. The real test of this loyalty will come the day money move into the sport. The day there is a non Aida competition with huge amounts of prize money and full media coverage. When this competition challenges the Aida World Championship.

Lack of  drama
This brings us back to the core issue. Are Aida rules media friendly? Media shapes the perception of our sport. No matter what press releases or internet pages Aida develops.
Media will always write articles and do documentaries and praising the gentleman approach to freediving. Freedivers sitting crosslegged meditating under water, claiming they can lower their heart rate by will. This myth will always be maintained. But real media coverage is when our sport is portrayed just like a sport, a competition between individuals. That does not happen often.
Unfortunately it is hard to make freediving exciting for the non freediver (and even for the freedivers themselves). In football there is drama every time a ball is kicked by a player. How does he think, where will he shoot the ball, will he succeed, what is the position of his opponents, his team mates? Every second a small drama is played out within a bigger drama. In short – the worlds biggest sport, with the worlds biggest audience.

But freediving is not a team sport. Freediving is something else, slower in the way the game evolves. No interaction between team mates or opponents. It is basically a one man sport even in a competition. That is why those that wants to do away with record attempts have not succeeded. Record attempts is so much linked to the history of the sport and its essence. One man against the challenges the ocean. It fits perfectly with the yogi-myth. But yogis does not come out of a dive with violent spasms, with no recollection of what happened.

The same question over and over
The Aida community has always debated the Surface Protocol. What shall a freediver do in order to get a white card (approved)? It started out with just asking the athlete to stay above the surface with the head and show an OK sign. An LMC rule was added. No shaking due to hypoxia (even blank staring) was allowed after the dive. This proved very hard to judge objectively. After a vote that divided the organization. The LMC rule was done away with. Many athletes where fed up with subjective ruling, the defenders of the rule claimed more judge education was needed.
The new Surface protocol was harder, first 20 seconds, then 15 seconds during which the athlete must remove face equipment, make and OK sign and say I am OK. It was thought that it would more or less not be possible to do this with heavy LMC. The international board of Aida did not bother to try the rule out, or in any way describe what variations of these three tasks would be accepted. A degree of subjectivity remained.
It was not taken into account that hypoxia disorientates freedivers that pushes themselves to the edge: they make extra movements, turn in different directions, different Ok signs, make strange sounds when speech muscles are affected by LMC. (The rules where more detailed in the following two rule-updates).

PBOMM
Then Swedish freediver Jens Schou appeared. He managed to do the SP in the right order towards the judge, within in time – with one of the heaviest LMC/s competitive freediving has ever seen. And it was all filmed and put on internet. A freak occurrence said the defenders of the new rule. But the freak occurrence appeared again, and by other freedivers.

The board added another rule – the post blackout mechanical movements (PBOMM). It was claimed that in a heavy LMC there is something that is actually a blackout. The freediver drifting in and out of consciousness every half second. This producing very clear nods with the head (sometimes the whole body). A more distinct shaking in comparison with LMC. At first (for a long time) there was no description of what a PBOMM looked like. Later a description was added.

With or without LMC
No one that has experience would argue against the fact that by adjusting the rules we can control how the athletes behave. We can quite accurately adjust how close to LMC/BO they will go. It’s a question of political will. The search has been for an easy objective way to judge, as well as keeping LMC out of the sport. The inventors and defenders of the SP-rule and PBOMM addition, where wrong in their claim that it would keep LMC out of the sport.
LMC is heavily present in the sport. The nature of the SP also dictates how close to BO the athletes are willing to go in order to claim the record or the medal. The winners of the last World Championship walked away with some 2000 euro of  prizes, and lots of honour and some media cover and some happy personal sponsors. That is worth some shaking by the line.

Τα βαρίδια είναι κακό πράγμα
Οι πιο ευρηματικοί ελεύθεροι δύτες άρχισαν να εμφανίζονται με αυτοσχέδια βάρη. Μικρότερα και πιο επίπεδα. Οι ελαστικές ζώνες ήταν ήδη διαδεδομένες ανάμεσα στους ψαροκυνηγούς οι οποίοι δεν ήθελαν τη ζώνη να φτάνει μέχρι τις μασχάλες τους σε κάθε βουτιά. Σύντομα οι ελεύθεροι δύτες πέταξαν τις υφασμάτινες ζώνες τους (είδαμε αρκετές τέτοιες στην Ibiza το 2002).
Η πισίνα επίσης ευθύνεται για τη γέννηση του βαριδίου λαιμού. Οι περισσότεροι ελεύθεροι δύτες στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Πισίνας του 2005 κολύμπησαν με τους γοφούς και τα πόδια τους να επιπλέουν, προκαλώντας μεγάλες τριβές. Περισσότερο βάρος στη μέση δεν έλυνε το πρόβλημα μιας και το θέμα εντοπίζονταν στο εμπρόσθιο μέρος της «ατράκτου» - τους γεμάτους με αέρα πνεύμονες. Τα περισσότερα ρεκόρ του Tom Sietas μεταξύ άλλων ήταν βασισμένα στην απόλυτη κατανόηση του πώς να ρυθμίσει την πλευστότητά του.
Το βαρίδι λαιμού εφαρμόστηκε στη συνέχεια και στα αγωνίσματα βάθους όπου μείωσε τις τριβές και βελτίωσε την ελεύθερη πτώση στη ζώνη της αρνητικής (έχετε παρατηρήσει πως προσπαθούν τα πόδια σας να σας «τουμπάρουν» κατά την φάση αυτή;). Εκείνες τις ημέρες περίπου το 2002 – 2005 υπήρχε πολύς λόγος για νέες τεχνικές, όπως το packing, το mouthfill (το μυστηριώδες «χωρίς χέρια») και την ελεύθερη πτώση. Κανείς δεν μιλούσε για το squeeze και όλοι φοβόντουσαν πως η υποξία ήταν πιο κοντά από ποτέ. Αυτό βέβαια είναι μία άλλη ιστορία.

Ο παράγοντας Νο1
Τότε πραγματοποιήθηκαν τα δύο σημαντικότερα βήματα στην ελεύθερη κατάδυση. Ξεκίνησε με τη συνειδητοποίηση πως το σχοινί κατάδυσης είναι τελικά αρκετά σημαντικό και χρήσιμο (έκανα το πρώτο μου ατομικό ρεκόρ σε ανοιχτό νερό το 1999 – σκέτη τρέλα!). Εφόσον ήταν μία καλή ιδέα να μπορεί ο δύτης να τραβήξει το σχοινί σε περίπτωση ανάγκης, νέες πιο ανθεκτικές σημαδούρες κατασκευασμένες από σαμπρέλες αυτοκινήτων προστέθηκαν στον εξοπλισμό. Το πραγματικό όμως άλμα στον τομέα της ασφάλειας ήρθε με το lanyard. Το Nordic Deep (ο παλαιότερος μέχρι και σήμερα διαγωνισμός ελεύθερης κατάδυσης παγκοσμίως) το απαιτούσε πριν ακόμη προστεθεί στους κανονισμούς της AIDA. Πάνω από όλα, αυτό που θα κάνει το άθλημά μας αποδεκτό είναι το σύστημα αντίβαρου. Ένα βάρος που μπορεί να απελευθερωθεί φέρνοντας το σχοινί, το «πιάτο» βαρών και το δύτη στην επιφάνεια. Το Nordic Deep το χρησιμοποίησε το 2003. Τώρα πλέον οι ελεύθεροι δύτες ήταν έτοιμοι να πιεστούν πραγματικά μιας και το θέμα της ασφάλειας είχε τακτοποιηθεί.
Πολλά από αυτά τα θέματα αναδύθηκαν εκ νέου μετά το θάνατο της Audrey Mestres και το ριψοκίνδυνο χαρακτήρα που παρουσίαζε το No Limits. Μετά το θάνατο της Audrey καθώς και άλλων περιστατικών έγραψα ένα άρθρο πάνω στους κινδύνους και το No Limits γενικότερα. Λίγο αργότερα σε μία βουτιά προπόνησης για την κατηγορία No Limits, θα χαθεί ο Loic Le Ferme.  
Οι αλλαγές αυτές στον τομέα της ασφάλειας παράλληλα με την εξέλιξη του εξοπλισμού και τις νέες τεχνικές όπως το mouthfill και το packing είχαν ως αποτέλεσμα νέοι αθλητές να κερδίσουν άμεσα σημαντικό βάθος στην αρχή ακόμη της καριέρας τους.

Το τέλος της Sphera
Το να κολυμπάει κανείς χωρίς μάσκα φαινόταν αστείο ή τουλάχιστον περίεργο και τρομακτικό. Η ένσταση βρισκόταν στο ότι δεν μπορούσες να δεις. Ο Καναδός παγκόσμιος πρωταθλητής και ευρηματικότατος Eric Fattah ήταν λίγο ή πολύ έξαλλος με τους συντηρητικούς κανονισμούς της AIDA που περιόριζαν την ανακάλυψη και το σχεδιασμό νέου εξοπλισμού. Ήθελε να κολυμπήσει με γυαλιά κολύμβησης γεμάτα με νερό και φακούς για άπνοια. Αυτό όχι μόνο θα του επέτρεπε να εξοικονομήσει περισσότερο από ένα λίτρο αέρα, αλλά παράλληλα θα μπορούσε να βλέπει κιόλας. Σενάρια επιστημονικής φαντασίας τότε. Η AIDA τελικά ψήφισε για αυτό το θέμα και λίγο περισσότεροι από τους μισούς πήραν μία θετική στάση.
Οι φακοί άπνοιας όμως πάνε αρκετά χρόνια πίσω. Ο Christian Engelbrecht γράφει:
« O Robert Croft είναι ο πρώτος που εφηύρε φακούς επαφής που διόρθωναν το φως υποβρυχίως για βαθιές ελεύθερες καταδύσεις το 1968, αντί να χρησιμοποιείται η παραδοσιακή μάσκα που περιλάμβανε και τη μύτη από το 1930. Μέσω του Jacques Mayol, αυτή η επινόηση βρήκε το δρόμο της προς τον Umberto Pelizzari και την ομάδα του, η οποία με τη βοήθεια ενός οπτικού στη Ρώμη, μετέτρεψαν τους σκληρούς φακούς του Croft σε μαλακούς με κόστος που οι φήμες έλεγαν πως ξεπερνούσε τα 10.000 δολάρια για ένα ζευγάρι! Κάνοντας χρήση αυτών των φακών, ο Pelizzari πραγματοποίησε παγκόσμια ρεκόρ τόσο στα σταθερά βάρη όσο και στην κατηγορία No Limits σε όλη τη δεκαετία του 1990. Αργότερα, ο Καναδός Eric Fattah πήρε ένα ζευγάρι σκληρούς φακούς και τους τοποθέτησε στο εσωτερικό ενός ζευγαριού γυαλιών κολύμβησης τα οποία και γέμισε με νερό. Χρησιμοποιώντας αυτά τα γυαλιά κατάφερε να σπάσει το παγκόσμιο ρεκόρ σταθερών βαρών το 2001 με μια βουτιά 82 μέτρων. Με κόστος περίπου 300 δολάρια το ζευγάρι, αυτά τα Fluid Goggles άρχισαν τότε να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο από την elite των ελεύθερων δυτών και αργότερα, χρησιμοποιώντας μία παραλλαγή του δικού του σχεδίου, ο Herbert Nitsch με τα Fluid Goggles του, πραγματοποιεί παγκόσμια ρεκόρ σε κάθε κατηγορία αγωνισμάτων βάθους.»

Σύντομα η AIDA ήρθε αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις. Όπως το μπουκάλι εξίσωσης του Herbert, ή τη στατική του μορφή (http://www.freediving.biz/features/balloon.html). Σύντομα η AIDA θα πρέπει να πάρει μία απόφαση για τις high tech κολυμβητικές στολές που έχουν απαγορευτεί στον κολυμβητικό στίβο ή ακόμη και για το μονοπέδιλο Lunocet που παίρνει εκμεταλλεύεται τη δύναμή που προέρχεται υψηλότερα στο πόδι και μοιάζει περισσότερο με την ουρά δελφινιού (τα πρωτότυπα ακόμη δεν προτιμούνται από τους ελεύθερους δύτες).

Πόσο βαθιά
Σχετικά με τη μέτρηση βάθους, μερικοί κολυμπούσαν με αναλογικά βυθόμετρα μερικές δεκαετίες πίσω ενώ οι πλούσιοι είχαν στο χέρι τους το τεράστιο κουτί Mares Apneist. Σύντομα όλοι έτρεχαν να προμηθευτούν το Suunto D3, που εξειδικεύονταν στην ελεύθερη κατάδυση. Κάπως φτηνό αλλά συχνά με προβλήματα (όμως εάν παραπονιόσουν σου έδιναν ένα καινούργιο). Ο Eric Fattah κατάλαβε πως το μέλλον βρισκόταν στους υπολογιστές και πως δεν υπήρχε λόγος να μειωθούν οι λειτουργίες μιας και οι επεξεργαστές γινόντουσαν όλο και μικρότεροι. Το εγχείρημα F1 προκάλεσε αρκετό ενδιαφέρον. Η τιμή ήταν υψηλή και τα πρωτότυπα παρουσίαζαν βλάβες. Σήμερα, το 2010 γνώρισα κάποιον που βουτάει με ένα τέτοιο χωρίς προβλήματα ή παράπονα.
Η Mares προκάλεσε την Suunto με το βαρύ ανοξείδωτο Mares apneist (λιγότερο πλαστικό και πολύ πιο «ανδρικό»). Είχε τις ίδιες λειτουργίες και ήταν πολύ πιο αξιόπιστο, όμως ποτέ δεν είχε μεγάλη επιτυχία. Η Suunto άρχισε να αποσύρει σταδιακά το D3 το 2008 προτείνοντας σε ελεύθερους δύτες την αγορά του πιο ακριβού D4. (Εγώ, ως ακραίος και απόλυτα φετιχιστής ελεύθερος δύτης, αρνούμαι να χρησιμοποιήσω κάτι που περιλαμβάνει και λειτουργίες για αυτόνομη κατάδυση). Τώρα πλέον, ακούγεται κάτι για ένα νέο μοντέλο από την Suunto, όμως η Aeris τους πρόλαβε παρουσιάζοντας το F10 που στοιχίζει λιγότερο από ένα D3 και έχει περισσότερες λειτουργίες.

Βούτα ανόθευτα
Αυτά λοιπόν μας αφήνουν να συζητήσουμε ένα ακόμη κομμάτι εξοπλισμού. Το Noseclip και την παρουσίαση της οριστικής λύσης. Όχι μόνο εξοικονομείς αέρα με το Noseclip (αυτόν που θα χαλούσες στη μάσκα) αλλά παράλληλα το πρόσωπο είναι εκτεθειμένο στο νερό και τη δροσιά, ενισχύοντας έτσι το αντανακλαστικό οικονομίας οξυγόνου. Επίσης τα χέρια σου είναι ελεύθερα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην όλο και πιο διάσημη κατηγορία CNF (κατάδυση χωρίς πέδιλα). Τώρα πλέον υπάρχει μία κατηγορία που επιτρέπει μόνο Noseclip, χωρίς στολή και άλλο εξοπλισμό. UFC ultimate freediving competition or unassisted (απόλυτος διαγωνισμός ελεύθερης κατάδυσης). Το ίδιο ανόθευτη ή ακόμη περισσότερο από την Σκανταλόπετρα (πιάνεσαι από μία πέτρα και την ακολουθείς μέχρι κάτω).
Ποιος ήταν ο πρώτος που κολύμπησε βαθιά χωρίς μάσκα; Δεν μπόρεσα να το μάθω, πάντως η Nataljia Molchaniova ήταν από τους πρώτους. Πριν ακόμη από αυτό, ο πρωτοπόρος Sebastien Murat πραγματοποιούσε μεγάλες βουτιές με το πρόσωπό του εκτεθειμένο. Το πρόβλημα είναι πως εάν καταδυθείς με το κεφάλι προς τα κάτω, τα ιγμόρειά σου θα γεμίσουν με νερό (ο Sebastien, όπως και οι Pipin και Musimu χρησιμοποιούν το γέμισμα των ιγμορείων με νερό ως μέθοδο εξίσωσης). Είναι εξαιρετικά επίπονο για τον αρχάριο (είναι πραγματικά!) Το Noseclip λύνει αυτό το πρόβλημα εάν δεν σας αρέσει η ιδέα της υγρής εξίσωσης.

Παράδεισος
Η μάρκα που πάντοτε τραβούσε το ενδιαφέρον σχετικά με τα Noseclip ήταν η Γαλλική Paradisia. Και ναι, πρέπει να ψάξετε πολύ καλά για να τη βρείτε! Ουσιαστικά κανείς δεν γνωρίζει που πρέπει να κοιτάξει για να βρει αυτό το γαλλικό προϊόν. Στην Ibiza, ο τύπος κρυβόταν στο σκοτάδι ενός parking και τα πουλούσε σαν να ήταν παράνομα. Η τιμή των 30€ επίσης ήταν υψηλή για την εποχή. Οι ομάδες ελεύθερων δυτών βαρέθηκαν να ψάχνουν για τα Paradisia και ξεκίνησαν να κατασκευάζουν δικά τους. Πρόσθεσαν λίγη σχεδίαση και μία καμπύλη στη βάση της «μύτης» κάνοντάς το να έρθει πιο κοντά. Η Freedive Trainers International σύντομα είχε τη δική της εκδοχή. Λίγο πιο ανθεκτικό, μιας και τα άλλα μερικές φορές έσπαγαν, όμως σίγουρα καθόλου όμορφο.
Κατά τη γνώμη μου τα Paradisia συνεχίζουν να είναι στην κορυφή… αυτό βέβαια μέχρι τώρα. Στα χέρια μου κρατάω ένα πρωτότυπο από το εργοστάσιο της Trygons. O ιδιοκτήτης της εταιρίας, Αλέξανδρος, έχει το κακό συνήθειο να κάνει πολύ παρέα με τον Herbert Nitsch και μέσω αυτού πληροφορήθηκε για τα παράπονα σχετικά με τα Noseclip. Έτσι λοιπόν ο Άλεξ, πήγε στο εργαστήριο του και χρησιμοποιώντας πρώτης τάξεως αεροναυπηγικό αλουμίνιο, κατασκεύασε ένα φουτουριστικό προϊόν. Σίγουρα δεν σπάει. Είναι ελάχιστα βαρύτερο από τους ανταγωνιστές του. Τα σημεία πίεσης είναι μικρότερα όμως δουλεύουν σωστά καλύπτοντας την απαραίτητη επιφάνεια. Δεν έχει συγκεκριμένα σημεία «κλειδώματος», σταματάει εκεί ακριβώς που το θέλεις εσύ, με ανάλογη πίεση. Το μέρος που εξέχει μπορεί να «κοιτάει» προς τα κάτω… Οι επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με το δέρμα δεν είναι ούτε μαλακές ούτε όμως και σκληρές (στο εσωτερικό του δικού μου Paradisia έχω κολλήσει γυαλόχαρτο, κάτι που ευτυχώς δεν χρειάζεται στο Trygons). Μερικοί θα το μισήσουν. Οι περισσότεροι δεν θα θέλουν να το βγάλουν από πάνω τους. Και βέβαια θα υπάρχει ολόκληρη συζήτηση για το πώς να φορεθεί. Μερικοί θα το βάλουν ανάποδα, επιβεβαιώνοντας αυτήν την γενετική διαστροφή που χαρακτηρίζει την ελεύθερη κατάδυση…

Όχι και πολλά χρόνια πριν (μερικοί από εμάς ακόμη το θυμούνται) έπαιρνες τα πλαστικά πέδιλά σου, φορούσες τη διπλόφοδρη στολή σου, φορτωνόσουν με την υφασμάτινη ζώνη και τα μολυβένια βάρη, έπαιρνες τη μάσκα σου (που έμοιαζε με διαστημόπλοιο) και έπεφτες στη θάλασσα. Μερικοί έπαιρναν μαζί τους και τον αναπνευστήρα με την ελπίδα πως θα βοηθούσε στην κατάκτηση του βάθους. Κλώτσαγες λοιπόν μέχρι εκεί όπου σε πρόδιδε η valsalva ή η frenzel και μετά ξανά - κλώτσαγες  μέχρι την επιφάνεια.
Αυτές ήταν οι ημέρες όταν ο Umberto Pelizzari ήταν ο παγκόσμιος πρωταθλητής ελεύθερης κατάδυσης και η AIDA απαγόρευε μάλιστα τη χρήση οτιδήποτε άλλου εκτός από μία απλή μάσκα (σε άφηνε όμως να κολυμπάς χωρίς lanyard. Κανείς δεν είχε κάνει την αστεία σκέψη να «δέσει» με ένα λουρί έναν ελεύθερο δύτη)

Που πήγαν τα διπλά πέδιλα;
Ο τελευταίος που πραγματοποίησε παγκόσμιο ρεκόρ με τη χρήση διπλών πέδιλων ήταν ο Brett Le Master, σπάζοντας το ρεκόρ του Umberto (80m) με μίας βουτιά στα 81m. Θυμάμαι πως αντίκρισα για πρώτη φορά μονοπέδιλα στο παγκόσμιο πρωτάθλημα της Ibiza. Πέδιλα κατασκευασμένα για τεχνική κολύμβηση στην πισίνα. Μου προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον και φαινόντουσαν πολύ περίεργα. Ο Umberto, που το 2002 σε συνεργασία με το Club med οργάνωσε το παγκόσμιο πρωτάθλημα, πίστευε πως η κίνηση που απαιτείται για να λειτουργήσει το μονοπέδιλο ήταν «θηλυπρεπείς», μία άποψη που δεν κράτησε για τον εαυτό του. Ο Herbert Nitsch κατάφερε το πρώτο παγκόσμιο ρεκόρ με μονοπέδιλο με μία βουτιά εν ώρα αγώνα 86 μέτρων – όλοι μας εντυπωσιαστήκαμε (βασικά ο Martin Stepanec δεν έδηξε να εντυπωσιάζεται και πολύ, ήξερε πως τότε μπορούσε να κατέβει σε αυτά τα βάθη ακόμη και χωρίς πέδιλα http://www.freediving.biz/features/ibizaphoto1.html).  
Στο Π.Π. της Hawai το 2003, είδαμε μερικούς Ιάπωνες να εμφανίζονται με μονοπέδιλα και να τερματίζουν τις προσπάθειες τους σε εξαιρετικά γρήγορους χρόνους http://www.freediving.biz/features/hawaii1.html). Κάπως έτσι ξεκίνησε και μία συζήτηση σχετικά με την ταχύτητα, το χρόνο και την κατανάλωση ενέργειας. Περίπου το ένα τρίτο των ελεύθερων δυτών φορούσε μονοπέδιλο τότε και πλέον ξέρουμε όλοι πως έχει εξελιχτεί αυτό. Τα διπλά πέδιλα έχουν σχεδόν εκλείψει στην αγωνιστική ελεύθερη κατάδυση. Το προτέρημα της χρήσης περισσότερων μυϊκών ομάδων και της κίνηση που είχαμε δει μέχρι τότε στα δελφίνια ήταν απλά τεράστιο.

Τα μονοπέδιλα όμως πάνε αρκετά χρόνια πίσω. Ο Christian Engelbrecht γράφει: « Η πρώτη που θεωρείται πως πραγματοποίησε ρεκόρ με τη χρήση ενός Ρωσικού μονοπέδιλου είναι η Rosanna Majorca, κόρη του θρυλικού Enzo Majorca, από το 1989. Έφτασε σε βάθος 55 μέτρων με σταθερά βάρη, μία σχετικά πρώιμη κατηγορία ακόμη τότε. Μέσω αυτής της Ιταλική επιρροής, οι ελεύθεροι δύτες της Νίκαιας, με τους Claude Chapuis, Loic Leferme και Pierre Frolla να λειτουργούν ως πρωτοπόροι, προώθησαν τη χρήση του μονοπέδιλου τόσο για την πισίνα όσο και για τη θάλασσα από τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Με την αλλαγή του αιώνα, ελεύθεροι δύτες της θάλασσας όπως οι Herbert Nitsch, Martin Stepanec και Carlos Coste καθώς και αθλητές της πισίνας όπως οι Peter Pedersen και Stig Severinsen «έσπρωξαν» ακόμη περισσότερο την ιδέα του μονοπέδιλου.

Οι κατασκευαστές
Η Finswimworld / waterways στην Ουκρανία, που κατασκεύαζε μονοπέδιλα, άρχισε να δέχεται παραγγελίες από ελεύθερους δύτες. Κιτρινωπές – ίσιες λεπίδες με μία λεπτή φάσα από λάστιχο που αγκάλιαζε τη φτέρνα. Σε μία από τις χώρες της Βαλτικής, η Sebakfins χωρίστηκε σε Leaderfins και Specialfins. Άρχισαν να εμφανίζονται γωνίες κλίσης στις λεπίδες. Οι Ρώσοι εμφανίστηκαν με χειροποίητα – πιο υδροδυναμικά σχήματα που είχαν και παπουτσάκια. Η αγορά ενός τέτοιου μοντέλου ήταν σχεδόν αδύνατη (αισθανόσουν πως οι Ρώσοι έκρυβαν τη διεύθυνση του ανθρώπου που τα κατασκεύαζε άσε που εάν δεν είχες καλή τεχνική απλά δεν σου το έφτιαχνε (!!)). Τώρα πλέον η Waterways κατασκευάζει παρόμοια πέδιλα. Και ακόμη στοιχίζουν όσο ένα πόδι και ένα χέρι μαζί! Ίσως για αυτό η κατηγορία σταθερών βαρών χωρίς πέδιλα να γίνεται όλο και πιο αγαπητή. Το μόνο που χρειάζεσαι είναι τα χέρια και τα πόδια σου καθώς και ένα ακόμη μικρό κομμάτι εξοπλισμού.
Ακόμη όμως και αυτό το μικρό κομμάτι εξοπλισμού είναι απαραίτητο μιας και όλοι μας γνωρίζουμε πόσο ενοχλητικό είναι να νιώθεις πως ο εξοπλισμός είναι αυτός που σε περιορίζει. Ένα μανταλάκι μύτης που δεν κάθεται καλά μπορεί να οφείλεται για την αποτυχία ολόκληρης της βουτιάς. Από την άλλη πάλι, όλοι μας γνωρίζουμε πόσο θετικά λειτουργούν τα νέα τμήματα εξοπλισμού. Πως είναι να ταιριάζουν όλα τέλεια. Έχω δει την αγάπη μερικών δυτών για τα μονοπέδιλά τους  που έχουν τα σωστά παπουτσάκια, τη σωστή γωνία, το κατάλληλο μέγεθος λεπίδας και τη σωστή σκληρότητα. Όταν είσαι ένα με τον εξοπλισμό σου. Αυτό το συναίσθημα μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερους στόχους και σκληρότερη προπόνηση. Μεταφέρεις, πλένεις και… λαδώνεις το πέδιλό σου σαν να ήταν το μωρό σου!

Υλικά
Εκείνη την εποχή, μετά την αλλαγή του αιώνα, όλοι γνώριζαν καλά την ποικιλία των υλικών για τις λεπίδες. Οι ψαροκυνηγοί είχαν παράγει μερικά εξαιρετικά διπλά πέδιλα. Η εξέλιξη από το λάστιχο στο πλαστικό ήταν η πρώτη σημαντική εξέλιξη. Τότε αρχίσαμε να βλέπουμε όλο και πιο σύνθετα υλικά όπως το υαλόνημα αλλά και το carbon, ένα πιο ανθεκτικό και εύκαμπτο υλικό που μπορούσε να παράγει ελαφρύτερα, λεπτότερα και αποδοτικότερα πέδιλα. Επί της ευκαιρίας, στην Ibiza είδαμε για πρώτη φορά την εθελοντική χρήση lanyard από έναν άγνωστο δύτη. Ένας άνθρωπος που είχε τη λογική να μην εμπιστεύεται τους αυτόνομους δύτες ασφαλείας που ουσιαστικά ήταν το μοναδικό μέτρο ασφαλείας (εκτός από τους ελεύθερους δύτες).

Κατεβάστε το volume (= όγκο)
Το 2002 η Technisub παρουσίασε την Sphera. Στην Ibiza, όσοι δεν είχαν μία τέτοια μάσκα, απλά έψαχναν απεγνωσμένα να τη βρουν. Τα προτερήματα του μικρού εσωτερικού όγκου ήταν γνωστά από πολύ παλιά. Η μάσκα χρειάζεται αέρα για να εξισωθεί αλλιώς, κοινώς, πετάγονται τα μάτια σου έξω! Η Spera ήταν / είναι μία μάσκα απλής τεχνολογίας για επιφανειακή κολύμβηση με λυγισμένους πλαστικούς φακούς. Υπήρχαν βέβαια και άλλες μάσκες τότε, όμως καμία δεν την πλησίαζε.  Έχω κάνει βουτιά με το συγκεκριμένο μοντέλο μέχρι τα 20 μέτρα χωρίς να χρειαστεί να εξισώσω τον εσωτερικό της όγκο. Το 2002, ο 20χρονος τότε Γάλλος Guillaume Nery εξέπληξε αρκετούς όταν πραγματοποίησε το πρώτο παγκόσμιο ρεκόρ με μία κατάδυση 87μέτρων.

Σε αναζήτηση του δεύτερου δέρματος
Οι πρώτες στολές που κατασκευάστηκαν για αυτόνομους δύτες πριν από μισό σχεδόν αιώνα, ήταν ουσιαστικά ξυρισμένες και από τις δύο πλευρές, μιας και δεν υπήρχε η κατάλληλη γνώση ώστε να επεξεργαστεί το υλικό. Ακολούθησε η επίστρωση φόδρας που αγαπήθηκε πολύ από τους αυτόνομους δύτες  για αρκετές δεκαετίες, όμως όταν η ελεύθερη κατάδυση άρχισε να επικεντρώνεται στις λεπτομέρειες, η υδροδυναμική των επιφανειών ήταν σημαντικός παράγοντας, έτσι οι ελεύθεροι δύτες ξεκίνησαν να αναζητούν άλλες λύσεις. Οι αθλητές του τρίαθλου είχαν ήδη εισάγει τις λείες εξωτερικά στολές στην αγορά. Οι ελεύθεροι δύτες σύντομα ακολούθησαν. Στολές με λεία εξωτερικά επιφάνεια είχαν κάνει την εμφάνισή τους από το 1999 μέσω αθλητών από την Ιταλία και Γαλλία (Μία προσωπική σημείωση: Με μία διπλόφοδρη στολή 5mm πραγματοποίησα τη μεγαλύτερη επίδοση της ζωής μου με μία κατάδυση 40 μέτρων στην κατηγορία CNF).
Μία Ιταλική εταιρία με την ονομασία Elios sub σύντομα άρχισε να παράγει πλήθος χειροποίητων στολών. Η εφευρετικότητά τους στις εσωτερικές και εξωτερικές επιφάνειες σύντομα άρχισε να μπερδεύει τους δύτες. Μεταξύ άλλων, ο Martin Stepanec εμφανίστηκες στην Ibiza με μία sexy λεία – ξυρισμένη στολή που απαιτούσε τρομερή προσοχή κατά το φόρεμα και βγάλσιμο. Ένα δευτερόλεπτο απροσεξίας ήταν αρκετό για να δείξεις σε όλο τον κόσμο ένα σημαντικό μέρος από τον… εσωτερικό σου κόσμο.
Στην πισίνα αρχίσαμε να βλέπουμε στολές στο παγκόσμιο πρωτάθλημα του 2007. Όχι μόνο με υδροδυναμικές επιφάνειες, αλλά τόσο σφικτές που δεν επέτρεπαν στη σάρκα και τους μυς να ταλαντεύονται προκαλώντας δίνες. Στις Μπαχάμες, το 2009 δανείστηκα τη λαστιχένια “orca skin”στολή του William Trubridges. Δεν υπήρχε άνωση ή κάποια θερμική προστασία, όμως εκμηδένιζε τις επιφανειακές υδροδυναμικές αντιστάσεις που αποτελούν το 12% του υδροδυναμικού προβλήματος  (το υπόλοιπο είναι από τις τριβές).

Θεαματικό άθλημα
Υπολογίζοντας και τους αθλητές, περίπου 300 άνθρωποι παρακολούθησαν τους τελικούς στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα στο Aarhus της Δανίας, η μεγαλύτερη συγκέντρωση ελεύθερων δυτών που έγινε ποτέ. Υπήρχε σχολιασμός του αθλήματος, υποβρύχιες κάμερες και μερικές πολύ εντυπωσιακές βουτιές με τους αθλητές να βγαίνουν στο όριο της λιποθυμίας, με βαριές μορφές ΑΜΕ προσπαθώντας παράλληλα να δώσουν – και να το καταφέρνουν – το Οκ. Οι θεατές, γαντζωμένοι στις θέσεις τους κράταγαν και αυτοί την ανάσα τους, συνεπαρμένοι από το δράμα. Το τελευταίο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα έγινε μάρτυρας πολλών ΒΟ. Παρακολουθήθηκε με μεγάλο ενδιαφέρον από πολλούς ελεύθερους δύτες και όχι μόνο. Υπήρχαν άνθρωποι στο κοινό που θεώρησαν τις υποξίες τρομακτικές, όμως και πάλι τους εντυπωσίασαν.

Επομένως το ερώτημα είναι το εξής…
Θέλουμε αθλητές που να φτάνουν στα όρια τους, αγωνιζόμενοι κόντρα στο πρωτόκολλο επιφανείας μέχρι το τέλος. Προσθέτοντας αυτήν τη δράση που βρίσκεται σε άλλα αθλήματα – θα τα καταφέρει ή όχι; Κοίτα πως παλεύει να αποκτήσει και πάλι τον έλεγχο!
Το κοινό και τα μέσα είναι μία μονάδα, είναι ενωμένα. Θα αρέσει στον κόσμο αυτή η μάχη με το PBOMM; Εύκολα μπορεί κανείς να πει πως ναι. Το ίδιο και τα μέσα. Θέλουν τέτοιου είδους δράματα. Μερικοί θα γυρίσουν το κεφάλι τους μακριά από αυτό το θέαμα, όμως οι περισσότεροι θα μείνουν παρακολουθώντας με αγωνία.
Εάν η AIDA επιλέξει αυτόν τον τρόπο, τότε η ελεύθερη κατάδυση θα συνεχίσει να θεωρείται ένα από τα πιο επικίνδυνα αθλήματα στον κόσμο. Κάτι βέβαια που θα παραξενεύει τους αθλητές μιας και γνωρίζουν πως ουσιαστικά, είναι ένα από τα ασφαλέστερα παγκοσμίως. Και πάλι, μπορεί τα μέσα να θέλουν αυτήν την οπτική που παραπέμπει στην εποχή των μονομάχων, όμως το θέλουν αυτό οι αθλητές;

Το πιο επικίνδυνο άθλημα στον κόσμο
Κοιτώντας την αγωνιστική ελεύθερη κατάδυση κανείς μπορεί να δει πως δεν είναι επικίνδυνο άθλημα αρκεί να τηρούνται οι κανονισμοί που έχουν θεσπιστεί και εξελιχθεί μέσω των χρόνων.
Η CMAS εγκατέλειψε τη διεθνή σκηνή τεκμηρίωσης επειδή ισχυρίστηκε πως γινόταν πολύ επικίνδυνη. Ίσως ήταν. Η AIDA ανέλαβε τα ηνία, αναπτύχθηκε και διαδόθηκε. Ενώ η CMAS απλά παρακολουθούσε, η κοινότητα της AIDA έμαθε και ανέπτυξε κανόνες ασφαλείας.

Για τη CMAS και τα μέλη της, το να ωθείς τον εαυτό σου στα όρια θεωρείται taboo. Έτσι, δεν έχει μπορέσει αυτή η οργάνωση να κατανοήσει περισσότερο το άθλημα. Όσο οι δύτες της AIDA έσπρωξαν τον εαυτό τους, έμαθαν μέσω λαθών και πράξεων συνειδητοποιώντας τους μηχανισμούς της άπνοιας και της υποξίας, προσαρμόζοντας την προπόνησή τους και βελτιώνοντας παράλληλα τους κανονισμούς ασφαλείας.

Είναι η υποξία επικίνδυνη;
Εάν είσαι μόνος σου ή ανάμεσα σε εκείνους τους ανθρώπους που απλά δεν μπορούν να καταλάβουν την ελεύθερη κατάδυση, μία λιποθυμία μέσα στο νερό, μπορεί να σημαίνει και το θάνατό σου. Αντίθετα, ανάμεσα σε άλλους αθλητές, θεωρείται ένα ελαφρύ περιστατικό που κατά πάσα πιθανότητα δεν αφήνει μόνιμες βλάβες.
Είναι όμως αυτό αλήθεια; Λοιπόν, δεν είναι ούτε αλήθεια ούτε ψέμα. Έχουμε δει αθλητές να παθαίνουν ξανά και ξανά υποξίες, να μεταφέρονται στη επιφάνεια χωρίς να έχει μπει νερό στους πνεύμονες, να συνέρχονται μετά από 10-30 δευτερόλεπτα και στη χειρότερη των περιπτώσεων να αισθάνονται έναν ελαφρύ πονοκέφαλο (εκτός και αν έχει προκληθεί κάποιος τραυματισμός ή βαρότραυμα στα αυτιά). Μπορεί ένα ΒΟ να αφήσει κάποιο είδος σημαδιού, οι επανειλημμένες υποξίες αφήνουν μόνιμη βλάβη; Όλοι οι αυστηρά προπονημένοι αθλητές θα έχουν Parkinson στο τέλος της ζωής τους. Πολύ απλά δεν το γνωρίζουμε, όμως δεν υπάρχουν σοβαρά δείγματα που να υποστηρίζουν κάτι τέτοιο.
Μία μελέτη στη Σουηδία μερικές φορές χρησιμοποιείται για να αποδείξει πως η ελεύθερη κατάδυση είναι επικίνδυνη. Μερικοί ελεύθεροι δύτες κράτησαν την ανάσα τους μέχρι τα επίπεδα του οξυγόνου να πέσουν σημαντικά. Ένας, κράτησε την αναπνοή του για 7 λεπτά, φτάνοντας μόλις μεριά δευτερόλεπτα μακριά από την υποξία. Οι επιστήμονες έκαναν μετρήσεις για να δουν πιθανές βλάβες στον εγκέφαλο. Και ναι, βρήκαν δείγματα εγκεφαλικών βλαβών (δεν γνωρίζουν εάν είναι βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες). Αυτό που σίγουρα μπορούν να πουν είναι πως το επίπεδο των βλαβών είναι όμοιο με τη βλάβη που θα προκαλέσει μια μπαλιά από τον τερματοφύλακα προς το κεφάλι ενός παίχτη. Κάτι που γίνεται καθημερινά παγκοσμίως και χειροκροτείται από εκατομμύρια κόσμο.
Όχι, οι αδιάψευστες αποδείξεις που να αποδεικνύουν μακροχρόνιες βλάβες που οφείλονται στην ελεύθερη κατάδυση, ακόμη δεν έχουν βρεθεί.

Ηθικός πανικός
Είναι επειδή η ελεύθερη κατάδυση κρίνεται διαφορετικά λόγω του ιδιαίτερου και κατά τους δημοσιογράφους, εχθρικού περιβάλλοντος υποβρυχίως.
Στους δημοσιογράφους αρέσει να τρομάζουν το κοινό, ή νιώθουν ευθύνη θεωρώντας πως πρέπει να το προειδοποιήσουν. «Κοίτα, κάποιος λιποθύμησε σε μία πισίνα, ας απαγορεύσουμε τις άπνοιες…» Οι γιατροί επίσης παίζουν σημαντικό ρόλο παίρνοντας το ανάλογο ύφος και δηλώνοντας πως κάθε τι που μοιάζει επικίνδυνο πρέπει να απαγορεύεται. Δυστυχώς χάνουν τη γενικότερη εικόνα και δεν διαθέτουν τη γνώση ενός ειδικευμένου αθλίατρου με γνώσεις πάνω στην άπνοια. Οι ελεύθεροι δύτες υψηλού επιπέδου δεν είναι μικρά παιδιά που έχουν άγνοια κινδύνου. Όλα τα αθλήματα δράσης περιλαμβάνουν κινδύνους.

Ότι και αν κάνουν οι ελεύθεροι δύτες, οι αγώνες πάντα θα ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΙ ως επικίνδυνοι από τους λίγους θεατές και ακόμη λιγότερα μέσα. Και αυτό γιατί τα μέσα κάθε λίγο γράφουν τα ίδια και τα ίδια κείμενα. ΘΕΛΟΥΝ να είναι επικίνδυνα, τραβάει περισσότερο ενδιαφέρον.

Επίσης, όπως έχουν πει αρκετοί, οι χορηγοί δεν αποθαρρύνονται από ένα άθλημα που κρύβει κινδύνους. Απλά προσελκύει ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ χορηγούς ή στην περίπτωσή μας, σχεδόν κανέναν.

Συμπέρασμα. Μπορούμε να ακολουθήσουμε την εικόνα του αθλήματος που έχει δημιουργηθεί και να προχωρήσουμε από εκεί ή να συνεχίσουμε να προσπαθούμε να πείσουμε τον κόσμο πως μπορεί να δείχνει επικίνδυνο, όμως στην πραγματικότητα δεν είναι (κάτι που θα αποτελέσει μία δύσκολη μάχη). Αυτήν τη στιγμή φαίνεται να ακολουθούμε μία ενδιάμεση λύση.

Θα πρέπει να απαλλαχτούμε από το PBOMM φτιάχνοντας κανόνες επιβίωσης;
Χρησιμοποιώντας τους κανονισμούς της αγωνιστικής ελεύθερης κατάδυσης, η AIDA  μπορεί να θέσει ένα standard για το ποια βουτιά είναι εγκεκριμένη. Και αυτό επειδή αυτές οι βουτιές θα προβληθούν στην τηλεόραση και το YouTube. Νεαροί αθλητές θα ακολουθήσουν το παράδειγμα των νικητών. Ήδη βλέπουμε σε σχολεία και καταδυτικές εξορμήσεις αθλητές να ονομάζουν προσωπικές επιδώσεις παρά την παρουσία ΑΜΕ.

Το να διακρίνεις τη διαφορά ανάμεσα στην ΑΜΕ και το PBOMM δεν είναι δύσκολο εάν έχεις εμπειρία, απλά πρέπει να δεις αρκετά ή να νιώσεις και εσύ ο ίδιος τη διαφορά. Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι το γεγονός πως αρκετοί κριτές δεν είναι πρόθυμοι να δείξουν κόκκινες κάρτες, ιδίως σε παγκόσμια πρωταθλήματα αλλά και σε γνωστούς αθλητές.

Μπορούμε να αφαιρέσουμε το PBOMM και θα συμβούν τα εξής:
-    Περισσότερα Βο, περισσότερη ΑΜΕ
-    Το άθλημα θα θεωρηθεί ακόμη πιο επικίνδυνο
-    Οι αγώνες ουσιαστικά δεν θα γίνουν πιο επικίνδυνοι (αν και η προπόνηση ανάμεσα σε αρχάριους σίγουρα θα είναι πιο επίφοβη)

Και ας το πάρουμε απόφαση: όταν κάποιος βγαίνει με ΑΜΕ ή PBOMM δεν δείχνει να έχει κανέναν  έλεγχο. Η ελεύθερη κατάδυση θα μπορούσε να είναι άθλημα κυριών τόσο σχετικά με τη γνώση του σώματος όσο και σχετικά με τη γνώση των ορίων. Να γίνεται με στιλ. Όμως κατά τη γνώμη μου κινείται περισσότερο προς ένα μοντέλο μονομάχων (κάτι που πιστεύω όμως, πως θα προσελκύσει το ενδιαφέρον των μέσων, του κόσμου και των χορηγών).

Το τι θα αποφασίσουμε με το ΠΕ/PBOMM θα καθορήσει ποιον δρόμο θέλουμε να ακολουθήσουμε.

Από την αρχή της αγωνιστικής ελεύθερης κατάδυσης, πάντα υπήρχε ένα θέμα, μία μάλλον ερώτηση που δίχαζε τους ελεύθερους δύτες. Τι είδους έλεγχο πρέπει να δείχνει ο δύτης όταν βγαίνει από μία βουτιά; Η απάντηση κυμαίνονταν από:
1.    Κράτα το κεφάλι σου έξω από το νερό και απλά επιβίωσε.
2.    Απέδωσε μία σειρά σινιάλων χωρίς να δείχνεις την παραμικρή υποψία ΑΜΕ (σπασμούς λόγω υποξικής κατάστασης)
Ποιοι είναι οι κανόνες που χρειάζεται η AIDA ώστε να αναπτυχθεί ως άθλημα;

Παρασκήνιο
Η AIDA είναι μία ομοσπονδία που πιστοποιεί ρεκόρ και κρατάει μία λίστα κατάταξης από 40 και πλέον αγώνες ετησίως. έχει αναπτυχθεί ως μία οργάνωση με 41 κράτη μέλη από τα οποία τα περισσότερα είναι αρκετά μικρά. Έχουν πολύ λίγα ενεργά μέλη και όχι ιδιαίτερη δραστηριότητα μεταξύ τους, λαμβάνοντας ως μέτρο σύγκρισης τις πολυάριθμες οργανώσεις της CMAS παγκοσμίως με χιλιάδες clubs και δεκάδες χιλιάδες δύτες.
Πάραυτα, η AIDA έχει αναπτύξει την ελεύθερη κατάδυση υψηλού επιπέδου από το 1994 και είναι στην AIDA που στρεφόμαστε όλοι για ένα ευνοϊκό μέλλον αγωνιστικής ελεύθερης κατάδυσης.
Μπορεί να τα καταφέρει η AIDA;

Η πηγές της AIDA σήμερα
-    Η αφοσίωση των ελεύθερων δυτών προς την ιδέα της AIDA.
-    Οι κανονισμοί (που έχουν αναπτυχθεί μέσω των χρόνων)
-    Οι μορφωμένοι κριτές (οι φύλακες των κανονισμών)
-    Το εκπαιδευτικό σύστημα (παράγοντας αρκετό εισόδημα για την AIDA, πουλώντας την επωνυμία)
-     Οι εκπαιδευτές (η φήμη τους θα καθορήσει εάν η AIDA θα μπορέσει να παίξει δυναμικά στην εκπαιδευτική αγορά)
-    Οι κανονισμοί και εργασιακές διαδικασίες της οργάνωσης (θα μπορέσουν οι ηγέτες να διατηρήσουν το σεβασμό των ελεύθερων δυτών)
-    Χρήματα (ναι, η AIDA έχει λεφτά που όμως ούτε τα μήλη δεν γνωρίζουν πως χρησιμοποιούνται)
Όλοι οι ελεύθεροι δύτες και σχεδόν κάθε ελεύθερος δύτης υψηλού επιπέδου έχουν δείξει την αφοσίωσή τους στην AIDA δίνοντας προτεραιότητα στα παγκόσμια πρωταθλήματα και ρεκόρ της AIDA. Η πραγματική δοκιμασία όμως δοκιμασία της αφοσίωσης θα έρθει την ημέρα που τα χρήματα θα πουν στον κόσμο της ελεύθερης κατάδυσης. Την ημέρα που ένας διαγωνισμός έξω από την AIDA θα προσφέρει μεγάλα χρηματικά ποσά και δημοσιογραφική κάλυψη. Όταν αυτός ο διαγωνισμός προκαλέσει το παγκόσμιο πρωτάθλημα της AIDA.

Απουσία δράματος
Αυτό είναι που μας φέρνει και πάλι στο κυρίως θέμα. Είναι οι κανονισμοί της AIDA φιλικοί προς τους δημοσιογράφους. Τα μέσα είναι αυτά που σχηματίζουν την εικόνα του αθλήματός μας. Ασχέτως από τι θα γράψει ο τύπος ή οι σελίδες στο διαδίκτυο εκ μέρους της AIDA. Τα μέσα ενημέρωσης πάντοτε θα γράφουν άρθρα, δημιουργώντας και ντοκιμαντέρ, υμνώντας την εκλεπτυσμένη προσέγγιση της ελεύθερης κατάδυσης. Ελεύθερους δύτες που κάθονται με σταυρωμένα πόδια υποβρυχίως, ισχυριζόμενοι πως μπορούν να ελέγξουν τους παλμούς της καρδιάς τους. Αυτός ο μύθος πάντα θα συντηρείται. Η πραγματική όμως κάλυψη από τα μέσα πληροφόρησης θα είναι όταν το άθλημά μας θα παρουσιάζεται ακριβώς ως άθλημα, ένας διαγωνισμός ανάμεσα σε μονάδες. Αυτό δεν συμβαίνει συχνά.

Δυστυχώς, είναι πολύ δύσκολο να κάνεις την ελεύθερη κατάδυση συναρπαστική για κάποιον που δεν είναι ελεύθερος δύτης (ακόμη και για τους ελεύθερους δύτες). Στο ποδόσφαιρο υπάρχει δράση κάθε φορά που κάποιος αθλητής κλοτσάει την μπάλα. Πως σκέφτεται, που θα στείλει τη μπάλα, θα τα καταφέρει, ποια είναι η θέση των αντιπάλων του, των συμπαικτών του; Κάθε δευτερόλεπτο, ένα μικρό δράμα λαμβάνει χώρα μέσα σε ένα ακόμη μεγαλύτερο. Πολύ απλά, το μεγαλύτερο άθλημα στον κόσμο, με τους περισσότερους θεατές.

Η ελεύθερη κατάδυση όμως δεν είναι ομαδικό άθλημα. Η ελεύθερη κατάδυση είναι κάτι διαφορετικό, ένα παιχνίδι που εξελίσσεται πολύ πιο αργά. Δεν υπάρχει επαφή με συναθλητές ή ανταγωνιστές. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα ατομικό άθλημα, ακόμη και στους αγώνες. Για αυτόν το λόγο και οι πολέμιοι των ρεκόρ απέτυχαν. Τα ρεκόρ είναι πολύ ισχυρά συνδεδεμένα με την ιστορία και την ουσία της ελεύθερης κατάδυσης. Ένας άνθρωπος απέναντι στις προκλήσεις του ωκεανού. Ταιριάζει απόλυτα με το μύθο του yogi. Όμως οι yogi δεν βγαίνουν από μία βουτιά με έντονους σπασμούς και χωρίς να θυμούνται τι ακριβώς συνέβη.

Η ίδια ερώτηση ξανά και ξανά
Η κοινότητα της AIDA έχει ήδη συζητήσει το Πρωτόκολλο Επιφανείας. Τι πρέπει να κάνει ένας ελεύθερος δύτης ώστε να πάρει τη λευκή κάρτα (δηλαδή να είναι έγκυρος); Ξεκίνησε αρχικά με τον αθλητή να πρέπει να κρατήσει το κεφάλι του έξω από το νερό και απλά να δώσει ένα ΟΚ. Ένας κανονισμός που είχε σχέση με την Απώλεια Μυϊκού Ελέγχου προστέθηκε. Δεν επιτρεπότανε κανένα είδος σπασμού ή τρέμουλου (ακόμη και απλανές βλέμμα) που οφείλονταν σε υποξία. Αυτό αποδείχθηκε πολύ δύσκολο να κριθεί αντικειμενικά. Μετά μία ψηφοφορία που δίχασε την οργάνωση. Ο κανονισμός ΑΜΕ καταργήθηκε. Οι αθλητές είχαν βαρεθεί να κρίνονται σύμφωνα με την εκάστοτε άποψη του κριτή, ενώ οι υπέρμαχοι του κανονισμού απλά υποστήριξαν πως έπρεπε να υπάρχει περαιτέρω εκπαίδευση.
Το νέο Πρωτόκολλο επιφανείας ήταν δυσκολότερο, πρώτα 20 δευτερόλεπτα, αργότερα 15 διάστημα κατά το οποίο ο αθλητής έπρεπε να αφαιρέσει τον εξοπλισμό προσώπου, να κάνει ένα σήμα ΟΚ και επίσης να πει προφορικά «I am OK». Θεωρήθηκε πως θα ήταν μάλλον απίθανο να γίνει αυτή η διαδικασία υπό την επήρεια βαριάς ΑΜΕ. Το διεθνές συμβούλιο της AIDA δεν θεώρησε σημαντικό να δοκιμάσει πρώτα αυτόν τον κανονισμό ή να θεσπίσει τι παραλλαγές αυτών των τριών σταδίων θα ήταν αποδεκτές. Ο αντικειμενικός παράγοντας συνέχισε να υπάρχει.
Δεν λήφθηκε υπόψη πως η υποξία αποπροσανατολίζει τους ελεύθερους δύτες που ωθούν τον εαυτό τους στο όριο. Κάνουν περισσότερες κινήσεις, γυρνάνε προς αντίθετες κατευθύνσεις, δίνουν διαφορετικά σήματα ΟΚ και κάνουν περίεργους ήχους όταν πάνε να μιλήσουν μιας και οι φωνητικοί μυς επηρεάζονται από την ΑΜΕ. (Οι κανονισμοί ήταν πιο λεπτομερείς χάρη στις ακόλουθες δύο ενημερώσεις κανονισμών)

PBOMM
Εμφανίστηκε ο Σουηδός ελεύθερος δύτης Jens Schou. O αθλητής αυτός κατάφερε να εκτελέσει το ΠΕ στη σωστή σειρά, προς τους κριτές και μέσα στο απαιτούμενο χρονικό διάστημα με μια από τις πιο βαριές περιπτώσεις ΑΜΕ που είχε δει ποτέ η αγωνιστική ελεύθερη κατάδυση. Και βέβαια, όλα καταγράφτηκαν από video και ανεβάστηκαν στο διαδίκτυο. Ένα τυχαίο περιστατικό είπαν οι υποστηριχτές του κανονισμού, όμως το τυχαίο αυτό περιστατικό εμφανίστηκα και πάλι από άλλους αθλητές αυτήν την φορά.

Το συμβούλιο πρόσθεσε έναν ακόμη κανονισμό. Το Post blackout mechanical movements (PBOMM) – μηχανικές κινήσεις πριν τη λιποθυμία. Υποστηρίχθηκε πως σε περιπτώσεις βαριάς ΑΜΕ, υπάρχει ένα σημείο όπου ουσιαστικά έχει προκύψει blackout. O ελεύθερος δύτης ουσιαστικά βρίσκεται σε ένα στάδιο μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Αυτό φαίνεται από καθαρές κινήσεις του κεφαλιού αλλά και σε κάποιες περιπτώσεις, ολόκληρου του σώματος. Σπασμοί διαφορετικοί από εκείνους που μαρτυρούν την ΑΜΕ. Αρχικά (για αρκετό καιρό) δεν υπήρχε σαφής καθορισμός του τι σημαίνει το PBOMM. Αργότερα, προστέθηκε και μια περιγραφή.

Με ή χωρίς ΑΜΕ
Οποιοσδήποτε με λίγη εμπειρία δεν θα διαφωνούσε στο γεγονός πως μέσω της ρύθμισης των κανονισμών, μπορούμε να ελέγξουμε τη συμπεριφορά των αθλητών. Μπορούμε να ρυθμίσουμε με ακρίβεια πόσο κοντά στην ΑΜΕ ή στο BO θα φτάσουν. Είναι θέμα πολιτικής. Η αναζήτηση αφορούσε έναν εύκολο και αντικειμενικό τρόπο κρίσης, κρατώντας παράλληλα την ΑΜΕ μακριά από τους αγώνες. Οι εφευρέτες του ΠΕ – κανονισμού και η προσθήκη του PBOMM, έκαναν λάθος πιστέυοντας πως έτσι θα έβγαζαν την ΑΜΕ από το αγώνισμα.  

Η παρουσία της ΑΜΕ είναι πολύ εμφανής στο άθλημα. Η δε φύση του ΠΕ απλά δείχνει πόσο κοντά στην λιποθυμία είναι διατεθειμένος να φτάσει ένας αθλητής για να κατοχυρώσει ένα ρεκόρ ή να κερδίσει ένα μετάλλιο. Οι νικητές του τελευταίου παγκόσμιου πρωταθλήματος έφυγαν με δώρα αξίας περίπου 2000€, πολλές τιμές, μερική κάλυψη από τα μέσα τηλεθέασης και ενημέρωσης αλλά και με μερικούς προσωπικούς χορηγούς. Αυτά από μόνα τους αξίζουν λίγο κούνημα κοντά στο όριο.